tpp skripta

Download TPP Skripta

Post on 19-Jan-2016

67 views

Category:

Documents

7 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

Teorija politikog poretka

Teorija politikog poretka

1. Politiki poredak opti pojam

2. Poredak i neporedak

U Tukididovom Pogrebnom govoru Perikle kae da je u ouvanju reda i mira strah na glavni zatitnik. Red je vrhovno javno dobro.

Hana Arent u svom prikazu Amerike revolucije i Ustava SAD zastupa stanovite da se primordijalni strah (strah od nereda), koji potie stvaranje ustava, odnosi na temeljnu neizvjesnost koja okruuje cio drutveni poredak mogunost da bi se mogao obnoviti razdor koji je uzrokovao stvaranje ustava.

Prema njenom miljenju, novi ustav nije bio prvenstveno pragamatino orue za ispravljanje funkcionalnih greaka konfederativnog institucionalnog okvira, ve prije svega element temelja drave i poretka za koji je ona smatrala da je od najvee vanosti.

Stvarni sadraj Ustava nipoto nije bila zatita graanskih sloboda, ve uspostava novog, cjelovitog, sistema moi.

Prema tome, problem Otaca osnivaa nije bio kako ograniiti vlast, ve kako stvoriti mo koja bi sprijeila propast postojeeg drutvenog poretka.

Ono to smo nauili od Tukidida i Hane Arent jeste da strah nadahnjuje ljude da tee stanju reda, teei da osiguraju zatitu i stabilnost.

Itvan Bibo tvrdi da je odnos reda i straha sredinja taka svake politike ideologije i teorije.

Politika teorija odnosi se, prije svega, na red unutar razliitih politikih drutava.

Politika teorija koja slijedi Makijavelija i Hobsa smatra da su vjerski ratovi 16. i 17. vijeka donijeli radikalnu promjenu u politikom diskursu koja je klasinu i predmodernu politiku teoriju uinila zastarjelom uvodei pojmove poput drave, suverenosti, prava pojedinca, pristanka itd., kao sredstva ponovnog uspostavljanja reda i mira.

Franc Nojman i Herbert Markuze tumae tu tendenciju u osnovnim odrednicama reda i nereda. Oni smatraju da je u modernoj eri filozofska postavka doktrine politike promjene bila uglavnom determinisana osnovnim pitanjem: kako se moe uspostaviti i odrati stabilan politiki i drutveni poredak?

U srcu moderne politike teorije lei duboko i neutaivo pitanje reda, odnosno naina izbjegavanja prijeteeg djelovanja straha od nereda u drutvenim i politikim zajednicama.

Dugotrajni napori da se drutvo organizuje na moralnoj i ljudskoj razini, kao to je to dugo bio sluaj u istoriji Evrope, su nuno bili usmjereni ka smanjivanju nasilja, okrutnosti i straha.

Tokom veeg dijela svoje istorije, ljudski rod je pokuavao pronai rjeenje kako da iz anarhije, nesigurnosti i straha uspostavi red.

Nije ni udo to Kant uspostavu poretka (civilne vladavine) smatra znakom politike zrelosti naroda.

Tomas Hobs u Raspravi o zakonima smatra da je istinska svrha svih zakona da urede poredak meu ljudima, kome su oni onda obavezni na poslunost. Zakoni su bedemi odbrane poretka, koji ga dre u sigurnosti i miru.

Franc Nojman u svom uticajnom djelu Behemot proiruje minimalni pojam poretka.

On smatra da Hobsu treba zahvaliti za pravljenje razlike izmeu Levijatana i Behemota.

Levijatan prikazuje dravu kao politiki sistem prinude u kojem su ouvani ostaci vladavine zakona.

Behemot prikazuje nedravu, haos, situaciju bezakonja, nereda i anarhije.

Levijatan, iako guta drutvo, ne guta ga u potpunosti. Njegova suverena mo se temelji na saglasnosti ovjeka. Njegovo je opravdanje jo uvijek racionalno, te, posljedino, nespojivo sa politikim sistemom koji u potpunosti rtvuje pojedinca.

Levijatan takoe uva ostatke vladavine zakona.

Za Hobsa je mo suverena tek dio pogodbe u kojoj suveren mora ispuniti svoje obaveze, tj. odrati red i sigurnost, kako bi se mogla ostvariti sloboda da se kupuje i prodaje i, uopte, meusobno ugovara.

Giljelmo Ferero smatra da red znai mogunost predvianja reakcije ljudi s kojima ivimo. Politiki poredak moe se odravati samo procesom autodiscipline.

Unitenje poretka i zakonitosti je najtraumatinije iskustvo za bilo koje drutvo. Primjeri takvih dramatinih zbivanja su velika drutvena previranja i graanski ratovi.

U takvoj situaciji cijelo drutvo je baeno u haos, ljudi iznenada otkrivaju da ne mogu vjerovati jedni drugima. Neizreeni ugovor vie nema vrijednost i strah dominira drutvom, mijenjajui ponaanje.

Prema Fereru, nita ne pokazuje takvo stanje velikog straha bolje od Francuske revolucije.

Itvan Bibo postavio je ideju poretka za sredinju taku svoje istorije drutvenog razvoja Evrope.

Bibo opisuje osnovne formativne sile koje su uobliile evropski ideal reda (Evropski eksperiment): grko otkrie, rimsko iskustvo, hriansko naslee, srednjevjekovni konstitucionalizam i istoriju moderne drave od Francuske buroaske revolucije do danas.

1) Grko otkrie bilo je u shvatanju da konstituciju mogu izgraditi djela ljudi. Odluujui korak prema poitikoj autonomiji naroda uinjen je kada su stari Grci u uvodu svojih zakona stavljali preambulu: Izgleda dobro skuptini i narodu.

To je znailo da domen slobode poinje tamo gdje zavrava domen neizvjesnosti.

Bibo se oslanja na Epikurov argument prema kome nae znanje o spoljnoj (neprijateljskoj) prirodi vodi naoj autonomiji , koja je drugo ime za slobodu od straha.

Ono to je u grkoj formuli bilo revolucionarno upravo je to to su sva ranija drutva bila heteronomna drutva koja su svoje institucije stvarala kao dijelove vandrutvenih sila (Bog, bogovi, junaci, itd.). U tim drutvima sva pitanja svoje odgovore nalaze u imaginaciji, to osloboenje od neizvjesnosti ini nemoguim. Ovaj tip konstitucije je od samog poetka bio nestabilan i kratkog vijeka.

2) Ono to je rimsko iskustvo dalo evropskom idealu poretka bilo je eksperimentisanje s razliitim tipovima ustrojstava (mijeana vladast).

Politiki poredak je utemeljen na ravnotei izmeu ljudske slobode i drutvene nunosti (sigurnosti), to daje primjer trajne legitimnosti.

Ni jedan tip politikog poretka nije toliko dugo trajao.

Gizo smatra da se rimska civilizacija prenijela modernoj Evropi dva ideala:

a) ideal municipalne slobode (municipalni sistem, to sadri klicu slobode);

b) ideal carstva (uniformno i univerzalno graansko zakonodavstvo, udrueno sa idejom apsolutne vlasti i svetog velianstva carskog imena, to sadri princip reda i podanitva).

Kao to znamo, rimski poredak je tokom 3. vijeka nae ere zapao u haos i anarhiju, pokazujui da su njegovi temelji bili nedovoljni da se odupru srozavanju masovnih pokreta u oblik kolektvinog straha i velike panike.

3) Kada su ljudi izgubili stabilne standarde ponaanja, pojavilo se hrianstvo kao institucija modernizirajuih procesa.

Porive nasilja, straha i mrnje predusrelo je hriansko naglaavanje djelatne ljubavi koja se u Hristovom nauku pojavljuje kao sila sposobna da nadie neprijateljske ljudske porive i da razorua nasilje.

Hrianstvo je dolo do uvida da glavni urok straha nisu vanjske sile koje pojedincu prijete smru, ve drugi ljudi, ljudski svijet oko njega.

Zahtjev da se ljudski ivot rijei straha, mrnje i okrutnosti najoitiji je u djelu Svetog Avgustina.

On je utvrdio ta bi dobar kralj trebalo initi i koju vrstu principa bi trebao slijediti (pravda) da bi se njegova vlast mogla smatrati neim viim od istog nasilja.

U tom smislu je politika teorija Svetog Avgustina vjekovima ostala uzor iz kojeg su evropska drutva izvodila svoje moralne kategorije.

Iz navedenog vidimo da je velika hrianska inovacija bio snaan zahtjev za moralizacijom politike moi, koji je ostao snana legitimacijska sila bez sebi ravne u neevropskim politikim kulturama.

Evropsko naslee suprotstavljeno je uticaju uglavnom istonih politikih eksperimenata, koji su politiku straha koristili kao energetski princip odranja politike moi i kao integrativni princip poretka.

Iz ovih razloga, evropsku politiku misao i praksu je obuzeo vrlo specifian oblik straha strah od despotizma.

Jezgro evropskog naslea je legalizam, odnosno vladavina zakona.

Vlast ljudi, a ne zakona (despotizam) oznaava se kao ona vrsta ideologije i poretka koja je fundamentalno neprijateljska evropskoj politikoj misli i praksi.

Temom istonog despotizma posebno su se bavili Monteskje, Tokvil i Konstan sa ciljem da upozore graane Evrope na opasnosti koje ekaju one koji bi se odluili za ovu formu vladavine.

Monteskje zakljuuje da se despotizam zasniva na pasivnoj poslunosti. On pripada populaciji bez tradicije vladavine samom sobom koja daje prednost prihvatanju samovoljne vlasti. Njegova je egzistencija jednostavna i nespojiva sa postojanjem bilo kog zakona koji ograniava hirovitost despota.

Tokvil kae da je strah od samovoljne moi (despotizma) ono to legalizmu daje njegovu politiku vanost u evropskom eksperimentu.

Najvei napor da se osvijetli kontrast izmeu Istoka i Zapada uinio je Maks Veber.

Njegov cilj nije bio da analizira neevropski svijet, ve da otkrije jedinstvene kulturne odlike Zapada uporeujui ga sa neevropskim svijetom.

Pitanje koje je postavio nije bilo kakvi su oni, ve zato su razliiti od nas, i, stoga, ta nas ini onakvim kakvi jesmo?

Zakljuio je da je ta jedinstvena odlika upravo legalizam, odnosno sposobnost da se otkriju, kreiraju i slijede pravila.

U dananje vrijeme suprotstavljanje Istoka i Zapada nije tako jednostavno kao to su nas uili klasici, ali su se njihova ideoloka jezgra jedva izmijenila.

4) Srednjevjekovni konstitucionalizam je uveo specifinu formulu ograniene obaveze prema vladaru (consensus fidelium).

Bilo koji napor da se drutvo organizuje usmjeren je na smanjivanje straha i nasilja.

3. Strah i poredak

Majkl Volcer argumentuje da je strah negativna emocija koja se pokazuje u uzmicanju od opasnosti i defanzivnoj reakciji prema predmetu koji prijeti osobi. Slino motivisana politik