deleuze sinema felsefesi

Download deleuze sinema felsefesi

Post on 13-Jul-2015

943 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

<p>SNEMA KTAPLII</p> <p>GILLES DELEUZEDE MGE HAREKET OLARAK SNEMANIN FELSEFESYAZAR:ZCAN YILMAZ STCKTAP EDTR VE SANAL PLATFORM N YAYIMA HAZIRLAYAN: ENOL ERDOAN &amp; RENE CORBIN</p> <p>Bu eser http://genclikcephesi.blogspot.com tarafndan yaynlanmaktadr.</p> <p>http://genclikcephesi.blogspot.com</p> <p>1</p> <p>Her neye inanrsanz inann, tm inanlarda emek smrs iren bir ey olarak yerini almtr. Bu eser es yaynlarnn, editr .Eye kar yapt emek smrsnn kltrel bir cdr. Kitaplar kimsenin deildir!!! Hepimizin dnda!!!</p> <p>R.C&amp;.E</p> <p>GILLES DELEUZEDE MGE HAREKET OLARAK SNEMANIN FELSEFESYAZAR:ZCAN YILMAZ STC KTAP EDTR VE SANAL PLATFORM N YAYIMA HAZIRLAYAN:ENOL ERDOAN &amp; RENE CORBIN</p> <p>http://genclikcephesi.blogspot.com</p> <p>2</p> <p>ERK:Sayfa No GR...............................................................................................................11 BRNC BLM KAOSLA KAVGA: KAVRAM VE DUYUM...............................................16 KNC BLM SNEMANIN KISA BR TARH...................................................................40 NC BLM HAREKET MGES.........................................................................................51 DRDNC BLM ZAMAN MGES............................................................................................106 SONU............................................................................................................147 KAYNAKA...................................................................................................150</p> <p>http://genclikcephesi.blogspot.com</p> <p>3</p> <p>GiriGilles Deleuze'de mge Hareketi Olarak Sinemann Felsefesi adn tayan bu almann amac, sinema ve felsefe ilikisini irdelemek, baka bir deyile, Deleuze'n amzda bizzat felsefe gibi kavram yaratc olarak grd sinema disiplininin genel bir tantmn yapmaktr. Bu balamda, Deleuze'n bir sinema felsefesinin imkann ortaya koyma giriiminde bulunduu ve temellendirdii The Movement Image (Hareket mgesi) ve The Time Image (Zaman mgesi)1 kitaplarnda tartlan sinema sorunlar, sinema - dnce ilikileri ve modern sinemann kavram yaratc olarak geliimi, Deleuze'n kendisinden yola klarak sergilenmeye allacaktr. Deleuze, sinemay bir felsefi yaratm olarak ele alan ve bir sinema filozofu olarak anlan ilk kiidir. Bununla birlikte o, sinemay bir estetik kuram ortaya atmak bakmndan deil, kavram yaratan bir etkinlik olduunu aa karmak bakmndan ele alr. Deleuzee gre sinema, dnceyi sunan ve harekete geiren bir etkinliktir. Bu etkinliin bal bana bir disiplin olarak ortaya k, onun dnceyi felsefeden farkl bir tarzda sunmasyla gerekleir: Sinema, dnceyi hareket ve zaman imgeleriyle kavramlatran insani bir yaratmdr. Buradan hareketle, Deleuzen sinema felsefesinin merkezini sinema - dnce ilikisinin belirlediini syleyebiliriz. Buna bal olarak unu da syleyebiliriz: Deleuze sinemay, hibir yaratcl olmayan, olaylar yalnzca sunmakla yetinerek dnmeyi engelleyen enformasyondan ve yine dnceyi harekete geirmekten ok, arka plana atan elenceden koparmaktadr. Deleuze, sinemay iki temel noktadan (iki imge tr) ele alr. Bu iki temel nokta, gerek sinemann dnemlere ayrlmasnda gerekse onun bugn tanmlanmasnda belirleyici bir role sahiptir. Film tarihi ya da sinema tarihi ad altnda toplanan saysz film, bu iki imge trnn (hareket ve zaman imgesi) farkl dnemlere ait yaratmlar olarak anlam kazanrlar. Deleuze'e gre, sinemann zerinde durulmas gereken asl yn, onun dnce tarihine bu iki imgeyle getirdikleridir. Bundan dolay da Deleuzede imge ve dnce kavramlar birbirine smsk baldr; hatta zaman imgesi kavramsal bir boyuta sahiptir. Sinemann Deleuze'n bak asndan yakaladmz bir baka yn ise felsefenin problem olarak grd pek ok konunun, ayn oranda sinemann da konusu olmas ve felsefe kadar sinemann da bunlarn zerine eilmekte olmasdr. Bu adan hakikat, zaman ve hareket sinemada imge olarak varla gelir. Kavram ve imge ierik olarak ayn eye, yani dnceye ve dncenin ikinlik dzlemiyle2 olan ilikisine gndermede bulunur. Aralarndaki fark, birincinin akln ilkeleriyle dierinin ise grselliin gcyle almasdr. Tm bunlardan hareketle u sylenebilir ki, Deleuze'n sinema sanatna ynelik aklamalarna gei yapmak, Deleuze'n hem sanata hem de felsefeye ilikin olarak sylediklerine bakmay gerektirir. Genel anlamda, gstergeler ve imgelerin yaratt bir dil dizgesi ya da yalnzca sanatn teknik olanaklarla retilen bir biimi olarak grlen sinema, Deleuze'e gre gnmzde imgenin hareket ve zamanla ilikisi sonucunda kavramsal bir boyut kazanmtr. Bu adan bu almann birinci blmnde Deleuze'n kavram ve duyum hakkndaki dnceleri ortaya konulacaktr. Fakat, sinemann kendisine ynelik dnceleri sergilenmeyecektir. nk, bu blmn amac, ncelikli olarak Deleuzen felsefe ve sanata ynelik dncelerini ksa ve z bir ekilde sunmak, Deleuze' sinema felsefesine ynelten zemini ortaya karmaktr. Bu ama dorultusunda, ilk blmde, Deleuze'n sanat ve felsefeye ynelik dncelerinin ksa bir tantm yaplacak ve onun yaratm kavramyla felsefe ve sanata nasl bir ereve izdii sergilenmeye allacaktr. kinci blmde ise sinemann hangi nedenlerden, hangi gereksinimlerden ve nasl doduu gz nne alnarak Deleuze'n onu bir kavram yaratc olarak ele alncaya kadarki serveni ksaca zetlenecektir. Ayrca, bu blmde imge ve kavram arasndaki iliki ve Deleuze'n bunlarn snrn izerken temel ald ltler sunulmaya allacaktr. nc blmde, genel anlamda, felsefedeki hareket problemine sinemann yeni bir ufuk amasna ve bu probleme ilikin Bergson'un dncelerine deinildikten sonra, Klasik Sinemay3 belirleyen hareket imgesinin genel karakteristikleri ksaca gzler nne serilerek, sinemann ilk dnemine ynelik bir ereve izilmeye allacaktr. Son olarak drdnc blmde, kinci Dnya Sava sonrasnda sinemadaki durum ve eylem birliinin paralanmas sonucu ortaya kan zaman imgesine zaman imgesinin taksonomisine (snflandrmasna) ilikin Deleuze'n</p> <p>http://genclikcephesi.blogspot.com</p> <p>4</p> <p>akl yrtmesi ve onun bak asndan zaman imgesinin durduu yer, filmler ve ynetmenlerle balantl olarak sunulmaya allacaktr. Ayrca, Deleuzen sinemaya ynelik olarak ortaya koyduu tm belirlenimler, sinema zerine fikirler ileri sren kuramclarn veya ynetmenlerin dnceleriyle birlikte ele alnacaktr. Deleuze'n felsefesi kapal ve zor anlalr bir karaktere sahiptir. stelik sz konusu olan sinema ise onun dncelerini kavramak daha da zor grnmektedir. Bunun nedeni, Deleuzen sinemay zaman ve hareket kavramlar balamnda ele almas, bunu ele alrken dncelerini filmler ve film pasajlaryla rneklendirme yoluna gitmesi, fakat bu iki kavramn her filmde farkl ilenmi olmasdr. Deleuze'n sinemaya ilikin iki kitab hakknda belirtilmesi gereken en nemli konu, onun felsefe ile sinemay ele alrken, birbirlerinden kopuk bu iki alan betimsel bir tarzda uzlatrma abas iindeymi gibi grnmemesi, onlar srekli paralel giden iki disiplin olarak ele almasdr. Onun zerinde younlat ey, grne gre, sinemann dnceye yeni bir boyut kazandrp kazandrmad olmaktadr. Bu durum bize, Deleuze'n dnce perspektifini de sunar. Onun dnsel etkinliklere bak, btnyle dnce ve dncenin ortaya k biimleriyle ilgilidir. Deleuze tm yaratm etkinliklerini dnce imgesinin tarihsel dnmyle balantl olarak ele almaktadr. Deleuzen dncenin hem kavram hem de imge ile ilikisini aklamak iin ikinlik dzlemine bavurmas, onun bu abasnn bir gstergesidir. Deleuze asndan dncenin kavramsal olarak gzden geirilmesi ile sinema ad altnda grdmz tek tek film rneklerinin tarihsel olarak ele alnmas arasnda pek bir fark yoktur. kisi arasndaki paralellik, dncenin hem felsefi olarak hem de sinemasal olarak dile getirildiini dndrr. Yani sinema ile felsefeyi, biraraya getiren eyin dnce kavramnn kendisi olduu sylenebilir. Deleuze'n The Movement Image ve The Time Image adl kitaplarnn birok blmnde, onun felsefe ve sinemaya ynelik dncelerini i ie girmi halde bulsak bile, baz blmlerinde tamamen sinemaya ait dncelerini de yakalama frsatn elde ederiz. Deleuze zellikle sinema sanatn dnsel bir etkinlik olarak temellendirmeye kalkarak, yaratm, imge (sinematografik kavram), hareket, zaman, dnce gszl, rasyonel dnce, irrasyonel dnce, ikinlik dzlemi gibi kavramlar irdelerken, genel olarak sinema sanatnn tarihsel geliimine ilikin bir kavramsal boyutu da ortaya koyar. Bu bakmdan Deleuze'n filozof kimlii kadar sinema filozofu kimliinin de n plana kt sylenebilir. Bundan dolay, bu almann nc ve drdnc blmlerinde, sinema filozofu kimlii her frsatta vurgulanmaya allmtr. Deleuze'n sinema ile ilgili daha nce adn andmz kitaplarna bakldnda, onun sinema sanat konusundaki dncelerinin bu sanatn geliimiyle bir paralellik sergiledii grlecektir. Deleuzen bu kitaplarnda arlkta olan dnceleri, sinema felsefesini temellendirmeye ynelik olduundan, bu almann son iki blm sinema dnce (kavram imge) ilikisini irdeleme ve sinemann btnyle dnsel bir etkinlik olduunu ortaya koyma abasna ayrlmtr. Bu adan nc blmde, Deleuze'n felsefede hareketin imgeye ve imgenin harekete ikinletirilmesi probleminin sinemada somutluk kazanmasna ynelik zmlemeleri, Bergson'un, Husserl'in ve M. Merleau-Ponty'in dnceleriyle desteklenmeye alldktan sonra, sinemann ilk yaratm olan hareket imgesi ve onun zellikleri ortaya koyulmaya allmtr. Drdnc blmde ise, zaman, ncesiz- sonrasz bir biim deildir; fakat aslnda ncesiz - sonrasz olmayan eyin biimidir, deime ve hareketin deimeyen biimidir dncesine uygun olarak, Deleuzen, sinemann tarihsel geliiminde hareket imgesinden daha yksek bir kavramsal yaratm olarak kabul ettii zaman imgesine geii ve bu imgenin genel zellikleri incelenmeye allmtr.</p> <p>http://genclikcephesi.blogspot.com</p> <p>5</p> <p>BRNC BLM</p> <p>http://genclikcephesi.blogspot.com</p> <p>6</p> <p>Kaosla Kavga : Kavram ve Duyum</p> <p>nsan "...doum eylemiyle birlikte, n ayan yurtsuzlatrr, onu bir el haline getirmek zere topraktan koparr ve sonra onu dallar ve aletler zerinde yeni batan yurtlandrr."4 Yersiz-yurtsuzlama (deferritorialisation /deterritorialisation) zgrlemektir, yeni bir varlk haline gelmektir; topraktan ayrlp gkyzne uzanmaktr; dnyadan kmaktr. Fakat, bu kma kendini terk etme anlamnda deil, yersiz-yurtsuzlama sonucunda kendini yeniden konumlandrma; kaosun bilinemezliine ve kendisine izgi ekme anlamndadr. Yersiz-yurtsuzlama, ne tamamen topraktan kopmaktr ne de tam manasyla topraa bal olmaktr. nsan, bu yersiz-yurtsuzlama sonucunda kaosun rktc, karmak, kavranamaz ihtiamyla kar karya kalr. te, insann kaosla kavgas burada balar. Deleuze'n felsefesinin erevesini belirleyen ey, insann kaosa kar deneyim btnldr. Bu bakmdan, Deleuze'n tm kaygs, insann deneyim alanna ynelik ortaya koyduu yaratmlarn bir sorgulamasn yapmak ve bu alanlarn neliini yeni bir bak asyla deerlendirmektir. Dolaysyla o, yaratm alanlar arasndaki zel ayrmlardan nce, onlarn yaratlmasna kaynaklk eden neden-sonu ilikisine ynelik bir sorgulamay gerekletirmeye giriir. Deleuze 'e gre, insann kaosla ilikisinin sonucunda felsefe, bilim ve sanat denilen dnce biimi ortaya kmtr. Bu dnce biimi, insann kaosa kar bir parack dzen elde etmek iin giritii bir servendir. Bylece Deleuze, kendisinden yaklak iki bin be yz yl nce: "Ey tanrlar! Bana yalnz pekinlii balayn! Bu pekinsizlik denizinde, zerine uzanp yatabilecek kadar geni bir tahta olsa da bana yeter."5 diyen Parmenides'in Varlkta skuna kavuma isteini, insann kaosta skuna kavuma istei olarak dile getirir. Felsefe, sanat ve bilim bu istein rn olarak insann kaosa kar alm olduu tavrn farkl grnmleri olarak karmza kmaktadrlar. Deleuze'n felsefesi ve sanata ynelik grleri, tam da bu almn kavramsal olarak yeniden yaplandrlmas eklinde ortaya kar. Deleuzee gre; "Dnceyi, dncenin byk formunu, sanat, bilim ve felsefeyi tanmlayan ey, her zaman kaosla kapmak, bir dzlem ekmek, kaosun zerine bir dzlem ekmektir"6 Sanat, bilim ve felsefe Deleuze iin otonomdur ve her biri kendi bana bir grevi stlenmitir. Kaosa kar alnan bu tavrda, felsefe kavramlarla, sanat duyumlarla ve bilim de fonksiyonlarla7 i grr. Dnmek, kavramlarla, fonksiyonlarla veya duyumlarla dnmektir; yeniden yurtlanmaktr; bir dzlem izmektir; ama sonuta yine de dnmektir. Bu etkinliklerin hibirisinin bir dierine stnlnden sz edilemez. iin de geerli olan, kendi yollar ve belirlenimleriyle kaosu alt etmektir.8 Kant zerine Drt Derste Deleuze, bu etkinlii nasl grdn ok ak bir ekilde dile getirir: Felsefeyi sanattan ya da bilimden farkl ele almann bir nedeni yoktur. Aralarnda farklar vardr; ama sanldklar dzeyde deildir.9 Bu etkinlik, ayn amala ortaya ktklarndan ve her birinin kavgasnn kendi alanna ynelik olduundan, ortaya ktklar andan beri birbirleriyle bir iletiim ve alveri halindedirler. Deleuze, bu</p> <p>http://genclikcephesi.blogspot.com</p> <p>7</p> <p>iletiimin ve alveriin snrlar tahrip edecek ekilde olmadn, yalnzca kavramn fonksiyon ya da duyum kavram, fonksiyonun kavram ya da duyum fonksiyonu, duyumun da fonksiyon ya da kavram duyumu haline geldii anlarn, durumlarn, biimlerin, yersiz-yurtsuzlamalarn olduunu ve bu dnce biimlerinin herhangi birisinde ortaya konulan bir belirlenimin, bir baka alanda bir baka belirlenime arda bulunabildiini belirtir.10 Deleuze'n dnce dnyasnda felsefe ve sanat, insani deneyim btnlnde zerk birer alan oluturmaktadr. Bu btnde, sanat ve felsefe hangi karakteristiklerle tanmlanmlardr? Bunlarn btn ierisinde yeri nedir? Bunlarn Deleuzen sinema felsefesiyle ilikisi nedir? Bu sorulara cevap verebilmek iin onun felsefi etkinlie ilikin tanmlamalarna, baka bir deyile kavram yaratma ve kefetme sanatna, yani bizzat felsefe iin sylediklerine dnmeliyiz. nk sinema felsefesi veya film felsefesi diye adlandrdmz alan Deleuzen felsefesinin bir uzantsdr. Deleuze'n sinema felsefesine ulamas, onun felsefi izgisinin zorunlu bir sonucudur. Fakat, The Movement Image ve The Time Image adl kitaplarnda bu ulalan sonucun deil, sinema felsefesinin zerine oturduu ilkelerin derin bir tahlilini grrz. Bu ilkeler, byk lde, Deleuze'n dnmeye ynelik insan etkinlikler zerine derin kavray gcne ve insani etkinlikleri yeniden yaplandrma yoluna gitmesine dayanr. Bunlar da, onun sanat, bilim ve felsefe konusundaki dncelerini olutururlar. Bu yzden, bunlar aklamak, Deleuze'n sinema felsefesini kavramak asndan byk neme sahiptir. Bu almada, birinci derecede nem tayan, onun felsefe ve sanat hakkndaki dnceleridir. Fakat, sanat ve felsefeye ynelik dncelerini tm ayrntlaryla sergilemeye almak kukusuz daha geni bir almann konusu olabilecek boyuttadr. Burada, Deleuzen felsefe ve sanata ilikin grlerine, sadece onun sinema felsefesinin daha iyi anlalmasna bir zemin oluturacak kadar deinilecektir. Deleuze'n tm felsefesini kavram ve duyum erevesinde gelien bir metafizik olarak adlandrmak mmkndr. nk, Deleuze, her eyden nce dnce kavramnn kapsamn yalnzca felsefeyi deil, sanat da iine alacak ekilde genileterek, dnmeyi yeniden tanmlar. Gerek felsefeye ynelik gerekse sanata ynelik dncelerinde Deleuzen tm abas, insan zihninin glerini, eilimlerini kefetmek ve bu eilimlere gre bir ereve izmektir. Onun felsefe ve sanat bu bak asyla yeniden ele almas, dnsel yaratm farkl bir zemine tar. Deleuze, felsefe ve sanat arasndaki ilikinin felsefi bir bak asyla sorgulanmasnn kaynan, bizzat kavram ve duyum arasndaki farklln kendisinde bulur. Onun bu iki etkinlii kavram ve duyum biimleri asndan incelemeye almas ve zmlemesi, bunlara ynelik mevcut dnceleri tamamyla farkl bir noktaya ekmi, adeta va...</p>