toskovic low res

Download Toskovic Low Res

Post on 20-Jul-2015

58 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

TOKO VI

Iznad lokaliteta milenijumima stare civilizacije praistorijskog ovjeka u kamenoj pustinji Bratonoia na Pelevom Brijegu 19. novembra 1932. godine roen je Uro Tokovi. Njegovo djetinjstvo je bilo ispunjeno nematinom i oskudicom. Odrasta u godinama Drugog svjetskog rata. Zajedno sa nematinom dogaaji iz rata ostavili su posljedicu na njegov ivot, koji se i dan danas rve sa oskudicom, mitraljezima, ratnicima, vojnicima. U ratom opustjeloj zemlji na golom kamenu nije bilo lako nahraniti mnogobrojnu porodicu Tokovi. U toj borbi za opstanak Uro osorno odgovara ocu na pitanje ta e da radi mali tada samo njemu znanu misao da crtam. Odlazi sa Pelevog Brijega truckajui se makadamom na karoseriji zahuktale gvozdene maine pranjavim putem kojim se nikada vie nije vratio u kraj u kome se rodio. Iz rodnog kraja nosi sa sobom jedino slike ratnih razaranja, strahota i gladi, kako sam kae prate ga kroz itav ivot nikako ih ne mogu izbrisati. Put i misao da postane slikar dovode ga na Cetinje gdje upisuje Umjetniku kolu, koja je ubrzo premjetena u Herceg Novi. Umjetniku kolu je zavrio 1952. godine. Profesori su mu bili Petar Lubarda i Milo Milunovi. Uro Tokovi se nalazi u grupi najtalentovanijih aka ove kole. Na samom poetku dolazi do izraaja njegova obdarenost za crte, liniju i boju. Ne samo to je doao do izraaja njegov talenat za slikanjem, Tokovi pod uticajem svojih uitelja formira svoj likovni rukopis, koji e docnije samo usavravati. Noen eljom da crta i usavri svoje znanje odlazi u Beograd. U Beogradu upisuje Akademiju likovnih umetnosti, koju je zavrio u klasi profesora Marka elebonovia 1956. godine. Tokovi se u Beogradu kree u krugu avangardnih umjetnika koji trae alternativu umjetnosti socijalistikog realizma, okupljeni oko grupe Medijala. Ve tada je svojim avangardnim nastupima obezbijedio da se njegovo ime nae na stranicama svjetske istorije umjetnosti.

Posveen asketski crtanju, radi danonono na usavravanju sopstvenog naina izraavanja. Pria se da je kamion crtea ostavio kada je iz Beograda otiao u Pariz 1956. godine. Kao stipendista francuske Vlade u Parizu upisuje kolu Lijepih umjetnosti, profesor mu je bio Moris Brijason. Treu po redu likovnu akademiju kako sam Tokovi istie, zavrava sa visokom ocjenom. U Parizu nije iao putem kojim su ili mnogi jugoslovenski slikari, kretao se nekom stranputicom. ivi sa slikarima koji su se okupljali na obalama Sene, na pariskim ulicama, drui se sa obinim svijetom, pijancima, skitnicama, prosjacima, modelima, prostitutkama. Na njegovim crteima progovorila je itava jedna galerija ogoljenih dua beznadenih ljudi koji tragino, dramatino, ironino, dovitljivo, duhovito, trae sebi mjesto pod velikim kiobranom Univerzuma. Putuje u Njujork, Kalkutu i Trst. Mnoge prie iz ivota Uroa Tokovia ne mogu da se sagledaju do kraja, ali jedno je izvjesno da ga i u Parizu proganja glad i nematina. Zna Tokovi da je crte, slika, umjetniko djelo, bilo oduvijek roba koja se prodavala i od koje se ivjelo, u depu kada nijesam imao prebijene pare crtao sam bogatae. Kako se samo rasula ta ogromna stvaralaka energija diljem bijeloga svijeta velikog majstora crtea i slike. Njegova linija jasna, ista, estoka, osvojila je parisku likovnu kritiku i slikare meu kojima vlada miljenje da je Uro Tokovi najbolji crta svijeta. Moderna galerija u Titogradu 1983. godine organizuje samostalnu izlobu crtea i slika Uroa Tokovia. Bilo je to u susret Trinaestojulskoj nagradi koju mu je dodijelila Vlada Republike Crne Gore 1987. godine. Ovo znaajno priznanje za njegovo stvaralatvo, koje je dobio od davno naputenog zaviaja, zaviaja koji ga nije zaboravio, vjerovatno je probudilo u njemu nostalgiju koja ga je vratila nekoliko godina kasnije iz Pariza, svjetskog stecita savremenih umjetnikih deavanja u gradi pod Goricom. U Podgorici pred kraj XX vijeka /1997-

1998/ Tokovi neumorno crta i slika. Tada nastaje ciklus slika Gorski vijenac. Ovaj ciklus nastaje iz portreta barjaktara Pime. Slikar majstorski nanosi kiicom na karton sloj preko sloja crne boje i nie sliku za slikom: Snaha Anelija, Iguman Stefan, Mustaj Kadija, Selim Vezir. Nakon osam mjeseci strpljivog rada, poele su forme da trepere, svjetlucaju, vibriraju. Portrete sporednih linosti iz Gorskog vijenca uradio je i tematski i likovno kao dobar poznavalac svjetskog modernog slikarstva. To su snane, upeatljive, apstraktne forme kompoziciono postavljene pod razliitim uglom. Remetei ritam portretne monotonije, tvori harmoninu cjelinu sa koloritom crne boje i nadrealnom vizijom skrivenom u karakteru ovih likova. Neviena vibracija crnog tona stvara mistinu atmosferu duhovnosti, ekspresiju iskonskog, metafizikog. Izloba slika ciklusa Gorski vijenac koju je organizovala Galerija Most izazvala je kod likovne kritike razliita miljenja. U stalnom pokretu i stvaralakom nemiru, kao radoznali putnik Tokovi mijenja mjesto boravka odbacujui sve lagodnosti ivota u nesporazumu sa konvencionalnim svijetom, samosvjestan ratnik, ivi i radi neko vrijeme u Nikiu i Baru. Za slikarstvo Tokovia se interesuju mnogi pojedinci i kolekcionari, koji kupuju crtee kod njega i tako obezbjeuje neku crkavicu za ivot. Njegovo umorno lice u poodmaklim godinama ponekada ozari dobroudan osmjeh, kada izvodi performanse, pozirajui pred fotografskim aparatom. Uestvujui u radu Likovne kolonije Grad na Tari 2007,2008 i 2009. godine, Tokovi kae naao sam sebe u Kolainu, naao sam svoj izgubljeni umjetniki Ego. Kolain je njegova nova stvaralaka inspiracija.

Draginja Kujovi, istoriar umjetnosti

Gomila papira, kartona i platna, razliitih oblika i dimenzija, ujedinila je njegovu kreativnu snagu i mo, njegov smisao za boju i liniju u neprekinuti niz od ezdeset dvije slike i crtea, minijature, beskonanog trajanja. Slikane i crtane uljanim bojama, pastelom, suvim pastelom, olovkom, ugljem, lakom i pijeskom. Glava ratnika, Figura, Akt, Glava djevojke, Vampir, Maska, Kompozicija, Glava sa dva profila, one su stilski, tematski i motivski dio ogromne stvaralake prie slikara Uroa Tokovia nastale u Kolainu. Kolain je samo jedna od usputnih stanica na njegovom putu od iskona kroz prostor i vrijeme do iskona. Vizionarski, zanosno, misaono, realno, nadrealno, na tom putu objedinio je svijetlo i tamu kao vjeitu dramu dobra i zla, tragajui za iskonom. Kamen je iskon na kome je Tokovi roen. Kamen je kolektivno nesvjesno uticao na formiranje razvojnog puta njegovog umjetnikog Ega. Od prvog susreta sa platnom, uljem, papirom i olovkom, odbacio je ustaljene umjetnike forme, stvarajui svoj sopstveni stil, kroz koji iskazuje svoju misao jedan osoben umjetniki manifest. Proirio je opseg tradicionalnog slikarskog procesa, kombinujui pastel, suvi pastel, ulje, lak na kartonu i papiru sa pijeskom. Ta radoznalost u traganju da se izrazi to bliskije iskonu udahnula je sopstveni ivot njegovim slikama i crteima. Asimilacijom crtea u sliku proirio je razvoj slikarskog izraavanja. Ja crtam, Ja ne slikam - kae Uro Tokovi. Ne zna se da li ulja ili crtei, u kojoj od ove dvije likovne tehnike dostie vie slikarski ili crtaki integritet. Tokovi danima jedino komunicira sa slikama i crteima, sa njima uspostavlja ivi dijalog, stoga se na njima oglednula njegova likovna i ivotna drama. Ikonografski sadraji, prie iz djetinjstva, istorijski motivi, legende, sukobi svijetla i tame, dobra i zla, metafiziki iznijansirana harmonija plave, crvene, ute, crne i bijele boje, ponavlja se na crteima u razliitim varijacijama. Glava ene sa dva profila, Glava ratnika sa dva profila, dio su samo njemu znanog sveanog vanvremenskog rituala, koji ga kroz ivot prati kao sjenka. Modelirana lica glava, naslikana i nacrtana njemu svojstvenom paletom boja, bez dubine i perspektive u prvom planu, dotakla su ljepotu i mistiku crtea paleolitskog ovjeka. Da se dokui takvog umjetnikog izraza uspio je Tokovi jer je njegov iskon duboko ukorijenjen u stanite praistorijskog ovjeka, sa obala rijeke Morae, povie kojeg se uzdiu Bratonoii. Ovaj grdni svijet proao sam uzdu i poprijeko, ali nikad nijesam uspio da umaknem kamenoj logici ivljenja koja vlada u mojem zaviaju - kae Tokovi, kao da eli da istakne da se u djetinjstvu na Pelevom Brijegu odigrala njegova ivotna i likovna drama. Kamena logika ivljenja je energija koja pokree njegovu stvaralaku priu i sve njene razvojne ritmove. Ove slike i crtei su umjetniki poduhvat izuzetnog zamaha i ine znaajan domet na Tokovievom stvaralakom putu. One su neprestana borba dobra i zla, stalno kretanje, raanje i umiranje.Draginja Kujovi, istoriar umjetnosti

Izdava: Centar savremene umjetnosti Crne Gore | Centar za kulturu - Kolain Za izdavaa: Milenko Damjanovi | Branislav Jekni Tekst: Draginja Kujovi Dizajn i tampa: DPC, Podgorica | maj 2010.