stylus phantasticus

Download Stylus Phantasticus

Post on 22-Mar-2016

219 views

Category:

Documents

5 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Damien Guillon is een van de meest in het oog springende contratenoren van het moment. In De Bijloke interpreteert de jonge Fransman met gambiste Friederike Heumann en haar ensemble Stylus Phantasticus – ooit opgericht door enkele vrienden die samen studeerden aan de gerenommeerde Schola Cantorum in Bazel – muziek van Buxtehude, Tunder en Erlebach en Johann Christoph Bach. Van die laatste krijgen we ‘Ach, dass ich Wassers gnug hätte’ te horen, een lament dat een schitterend voorbeeld is van de Duitse allerpersoonlijkste devotie uit de barok: ‘Oh, moge ik water genoeg hebben in mijn hoofd, moge mijn ogen bronnen zijn, zodat ik dag en nacht mijn zonden kan bewenen’.

TRANSCRIPT

  • 23.02.13 | 20:00 | MIRYZAAL

    stYLus phAntAstIcustunder, buxtehude, j.c. bAch, erlebAch

    de de

    de

    puur muziek

    bistro

    de

    jong

    de

    Muziekcentrum Gent

    de

    manufactuur

  • 2pRogRAMMA

    uItvoeRdeRs

    Franz tunder (1614 - 1667)Ach herr lass deine lieben engeleinAlto solo con 4 viole

    dietrich Buxtehude (1637 - 1707)Sonata VI op. prima d-moll (buxWV 257)fr Violine, Viola da gamba und basso continuoGrave - Allegro - con discretione - Adagio - Vivace - Adagio - Poco allegro - Poco adagio - Presto

    dietrich Buxtehudejubilate domino (buxWV 64) (ca. 1690)Alto, Viola da gamba und basso continuo

    dietrich Buxtehudeciaccona e-moll (buxWV 160)transkription fr zwei Violinen, Viola da gamba und basso continuo

    Johann christoph Bach (1642 - 1703)lamento 'Ach, da ich Wassers g'nug htte'Alto Violino, con 4 complimenti

    PAUZE

    dietrich BuxtehudePassacaglia d-moll (buxWV 161)transkription fr zwei Violinen, Viola da gamba und basso continuo

    philipp heinrich erlebach (1657 - 1714)Seine not recht berlegen wird manch trnenbad erregenAria Alto Stromentiaus 'harmonische Freude musikalischer Freunde', 1697

    dietrich BuxtehudeSonata c-dur (buxWV 266)fr 2 Violinen, Viola da gamba und basso continuoGrave - Vivace - Adagio - Poco presto - lento - Allegro

    dietrich BuxtehudeKlag-lied 'Musz der tod denn auch entbinden' (buxWV 76) (1674)

    philipp heinrich erlebachWer sich dem himmel bergeben, wird endlich ruhund Glck erlebenAria Alto Stromentiaus 'harmonische Freude musikalischer Freunde', 1697

    Damien Guillon | contratenor

    Friederike Heumann | artistieke leiding

    stylus phantasticusPablo Valetti, david Plantier | violenFriederike heumann | viola da gamba en artistieke leidingPatrick Sepec | cello en viola da gambajames Munro | violoneAnglique Mauillon | barokharpdirk brner | klavecimbel en orgel

  • 3oveR godsdIenstooRLogen en Avond-MuZIekenWe denken graag dat een componist de keuze voor bepaalde bezettingen en bij-horende compositiestijlen vooral van zijn artistieke plan laat afhangen. Of van de conventies die een bepaalde tijd en de gebruikelijke genres met zich meebrengen. De waarheid is echter vaak prozascher. Zo kunnen er bijvoorbeeld economische imperatieven spelen. Als een compo-nist vandaag voor symfonisch orkest wilt schrijven, moet hij zich zeer goed bewust zijn van de kosten die dat met zich mee-brengt in combinatie met een vrij beperkte 'box-office'. Maar ook andere maatschap-pelijke factoren kunnen een stevige impact hebben op de keuzevrijheid van compo-nisten. De tweede helft van de 17deeeuw biedt hiervan een schoolvoorbeeld.

    Enkele decennia eerder, in de vroege 17deeeuw, had Heinrich Schtz de zoge-naamde "meerkorige stijl" in Duitsland gentroduceerd. Hij had de werkwijze geleerd van zijn leermeester, de Italiaan Giovanni Gabrieli. Verschillende koren en instrumentale ensembles werden door-heen monumentale kerken (denk aan de Dom van Veneti) verdeeld, waarbij ze het publiek soms helemaal omringden. Een mooi voorbeeld hiervan is Schtz' 'Saul, Saul, was verfolgst du mich', waarin de van zijn paard gebliksemde "dertiende apostel" uit alle hoeken van de kerk aangesproken

    wordt. Dergelijke grootse opstellingen getuigen van een zekere luxe en boden componisten heel wat mogelijkheden tot experiment. De uitvoeringen moeten bovendien indrukwekkend zijn geweest (de 16de-eeuwer had immers geen erva-ring met dolby surround).

    Politiek gezien is die vroege 17de eeuw in West-Europa op zijn zachtst gezegd woelig te noemen. Er werden volop gods-dienstoorlogen uitgevochten, een aan-slepende clash tussen katholicisme en protestantisme(n). Duitsland zat mid-denin de conflictengolf: het was immers het thuisland van de Lutherse reformatie dat volgens de paus iets te gretig zieltjes won. Het katholicisme sloeg terug op ver-schillende fronten onder de noemer van een grootse Contrareformatie, die zich maatschappelijk vooral liet voelen tijdens de Dertigjarige Oorlog (1618-1648). Heel wat Duitse mannen moesten ten strijde trekken, en aan dat lot ontsnapten ook de muzikanten niet! Daarbij kwam dat de sterftecijfers piekten door epidemien en dat reizen ronduit gevaarlijk was feno-menen die op hun beurt ook weer samen-hingen met de oorlog. Die situatie dunde de muziekkapellen aan de hoven en in de kerken aanzienlijk uit, waardoor de monumentale meerkorigheid vaak onre-aliseerbaar werd. De componisten moes-ten zich wel schikken door voor kleinere, intiemere bezettingen te gaan schrijven.

    stYLus phAntAstIcustunder, buxtehude, j.c. bAch, erlebAch

  • 4We zien die omslag zich voltrekken in het oeuvre van Schtz, en de situatie blijft haar weerslag hebben op de generatie na hem, de componisten die werkzaam waren tussen de vroegbarokke meester en Johann Sebastian Bach. Deze nu vaak wat vergeten generatie staat centraal in dit concert, met een focus op Dietrich Buxte-hude. Bach zelf legde destijds maar liefst 400kilometer heen n terug te voet af om de man te horen spelen in de Marienkir-che van Lbeck!

    De stad Lbeck en haar Marienkirche waren in die periode een belangrijk muzi-kaal centrum in het noorden van Duits-land. De muzikale ondersteuning van de liturgische diensten was er van zeer hoog niveau, maar dat was niet de enige reden: de kerk vormde ook het decor voor een opmerkelijke, nieuwe muziekpraktijk, de 'Abendmusiken'. Dat waren concer-ten die los van de diensten georganiseerd werden en wellicht vooral een publiek van zakenmensen aantrokken die tegelijk fungeerden als sponsors van de praktijk. De toegang was gratis maar de geldschie-ters kregen uiteraard de beste plaatsen en bij vocale werken een gedrukt libretto. Hoewel hoven en kerken nog steeds de grootste invloed hadden op het artistieke leven, begon de burgerij langzaam maar zeker haar plaats te veroveren door de injectie van privgelden in de kunstenwe-reld, een fenomeen dat uiteindelijk in de 19e eeuw tot volle wasdom zou komen met de verhuis van het kunstmuziekle-ven naar de burgerlijke salons en publieke concert- en operahuizen.

    Tussen 1641 en 1667 was Franz Tunder organist aan de Marienkirche, en hij was het die de eerste 'Abendmusiken' organi-seerde. Op zijn eerste concerten was er enkel orgelmuziek te horen, maar gelei-delijk aan breidde hij de bezettingen uit tot er uiteindelijk volledige oratoria met koor en meerdere muzikanten werden uitgevoerd. Tunder werd als kerkorganist opgevolgd door Buxtehude, die ook de organisatie van de 'Abendmusiken' op zich nam. Beide heren componeerden naast orgelmuziek heel wat religieuze vocale werken. Als organist genoten ze in dat opzicht meer vrijheid dan de cantor. Die laatste moest immers composities voor-zien voor de officile muzikale momenten tijdens de diensten en daarvoor diende hij bepaalde regels respecteren. Het gebruik van protestante koraalmelodien (die we ook nog steeds horen bij Thomaskan-tor Johann Sebastian Bach) was bijvoor-beeld zo een opgelegde muzikale richtlijn. Tunder daarentegen behield bijvoorbeeld wel de koraaltekst in zijn 'Ach Herr lass deine lieben Engelein' maar liet de "offi-cile" koraalmelodie voor wat ze was en componeerde een nieuwe. Op de 'Abend-musiken' had de clerus immers niets in de pap te brokken!

  • 5BIoFrEDErikE HEUmAnnFrederike Heumann studeerde viola da gamba bij Jordi Savall en Paolo Pandolfo aan de Schola Cantorum Basiliensis, waar ze het diploma behaalde van solist in Oude Muziek Uitvoering. Daarna ontving ze een beurs van de Cit Internationale des Arts in Parijs.

    Ze stond op verschillende podia in Europa, Canada, Brazili, Japan, de Ver-enigde Staten en Isral, als soliste of gast-muzikante bij ensembles zoals Hespe-rionXXI en Le Concert des Nations (Jordi Savall), Concerto Vocale (Ren Jacobs), LeConcert d'Astre (Emmanuelle Ham), Les Arts Florissants (William Christie), Ensemble Caf Zimmermann, Le Pome Harmonique, Lucerne Festival Orchestra (Claudio Abbado) en Bayerische Staats-oper (Ivor Bolton).

    Haar eigen ensemble, Stylus Phantasticus, was te gast op verschillende Europese fes-tivals waar ze muziek uit de 17eeeuw uit-voerden. Ze werkten samen met bekende zangers zoals Maria Cristina Kiehr, Victor Torres, Roberta Invernizzi, Andreas Scholl en Furio Zanasi.

    Sinds2011 geeft Friederieke Heumann les aan het conservatorium van Wrzburg.

    dAMIen guILLonContratenor Damien Guillon vatte zijn muzikale studies aan onder leiding van J.M. Nol aan La Matrise de Bretagne. Als jongenssopraan zong hij solorollen in verschillende barokke oratoria en de 'Toverfluit' van Mozart. In1998 begon hij zijn hogere muziekstudies aan het Centre de Musique Baroque de Versailles. Hij studeerde er bij bekende docenten zoals Nolle Barker, Maarten Koningsberger, Howard Crook en Jrme Corras, zich specialiserend in barokrepertoire. Naast zang studeerde Guillon orgel bij Frd-ric Desenclos en Vronique Le Guen. Hij behaalde diploma's basso continuo en klavecimbel aan het conservatorium van Boulogne.

    Damien Guillon werkt vandaag als solist met ensembles zoals Le Pome Harmo-nique, A Sei Voci, Caf Zimmermann, Les Paladins, Les Musiciens du Paradis, Suonare Cantare en La Grande Ecurie. Hij zong solopartijen in verschillende cantates en de 'H-moll Messe' van Bach, de 'Messiah' van Haendel, motetten van Delalande, de 'Lamentaties' van Cavalieri en Zelenka en het 'Stabat Mater' van Per-golesi.

    Guillon was te gast op grote barokfestivals zoals die van Arques LaBataille, Beaune, Utrecht, Lissabon en Versailles.

  • 6tekstenAch heRR, LAss deIne LIeBen engeLeInAch Herr, lass deine lieben Engelein am letzten Ende die Seele meinin Abrahams Schoss tragen,den Leib in seinem Schlafkmmerleingar sanft ohn einige Qual und Peinruhen bis an jngsten Tag.

    Ach heeR, LAAt uw LIeve engeLtJesAch heer, laat uw lieve engeltjesaan het eind mijn zielnaar Abrahams Schoot brengen. Laat mijn lichaam in