zwermen en zelfsturing - am en andrأ© westerhuis nieuwe vormen van samenwerken zijn in opkomst....

Download Zwermen en zelfsturing - AM en Andrأ© Westerhuis Nieuwe vormen van samenwerken zijn in opkomst. Geholpen

If you can't read please download the document

Post on 03-Jul-2020

0 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • 64 fmi 12 - 2012

    Zwermen en zelfsturing

    Het nieuwe samenwerken

  • 65fmi 12 - 2012

    Menno Lanting stelt in zijn boek Connect dat het binnenhalen van de knapste koppen en ze vervolgens in meer of mindere mate afgeschermd van klanten hun werk laten doen, haaks staat op de ontwikkelingen die zich op dit moment in snel tempo voltrekken in de connected world: Daar winnen juist de bedrijven of samenwerkingsverbanden die het best in staat zijn om de binnen en buiten de organisatie beschikbare kennis te laten rouleren en voortdurend te vernieuwen. Het belangrijkste concurrentievoordeel van de hui- dige tijd, is de opbouw en het efficiënt gebruik van collectieve kennis en wijsheid en het vormen van netwerken voor samenwerking. In dit artikel staat de zwerm als netwerk voor nieuwe samenwerkingsvorm centraal en hoe deze werkvorm ook binnen een re- guliere organisatie meerwaarde kan bieden.

    Wat is een zwerm? Het begrip zwerm komt uit de natuur en beschrijft een school vissen of een groep insecten,  vo- gels of vleermuizen, die schijnbaar als één organisme bewegen. Het voortbewegen in een zwerm heeft als voordeel dat de groep minder kwetsbaar is voor aan- vallen van roofdieren. Een zwerm is wendbaar en kan snel van richting wisselen. Wetenschappelijk onder- zoek toont dat een zwerm slechts drie simpele basis- wetten kent: • voorkom botsingen (vermijding/scheiding); • beweeg in de gemiddelde richting van degenen die

    het dichtst bij je in de buurt vliegen (richten, snel- heid houden);

    • beweeg je naar de gemiddelde positie van degenen, die het dichtst bij je vliegen (cohesie, bij elkaar blijven).

    Ook mensen vertonen zwermgedrag, zoals drommen mensen bij het verlaten van een stadion na afloop van een wedstrijd. Dat is dan min of meer onbewust; maar ook de bewuste toepassing van zwermprincipes vindt opmars. De analogie en metafoor van een zwerm vogels is verhelderend voor het concept samenwerken: samen kun je dingen bereiken, die je in je eentje niet of nau- welijks zouden lukken. Je versterkt elkaars kracht. Een belangrijke voorwaarde is een gedeeld doel. Vogels vliegen ook niet zomaar met zijn allen één kant op. Als er geen gezamenlijk doel was, flad- derde alles maar wat door elkaar heen.

    FM2Share als experiment Een goed voorbeeld van een zwerm in ons vakgebied is FM2Share. Dit is een ’verbond’ van zelfstandige professionals die in het facilitaire werkveld actief zijn en in vrijwillige gezamenlijkheid meerwaarde zoeken, voor de opdrachtgever, voor zichzelf én voor de groep. Het initiatief tot FM2Share ontstond op basis van ontwikkelingen rond ondernemerschap en het gebruik van social media, zoals die door verschillende trend- watchers in beeld zijn gebracht. Social media en voortschrijdende ICT-technologie maken nieuwe vormen van kennisdelen en samen- werken mogelijk. Met FM2Share is vooral ook een experiment opgezet, om de kracht van zelforganisatie te onderzoeken. In een zwerm is geen hiërarchie. Activiteiten moeten écht ontstaan uit de binding tussen de mensen onder- ling, rond een gedeeld doel. Wel zijn er per te onder- nemen activiteit enkele aanjagers. Zij hebben een idee, maken een ruwe opzet voor realisatie, en delen dat via social media met het doel enthousiaste meevliegers te vinden. Bij voldoende belangstelling ontstaat een initiatief, waarvan de levensvatbaarheid dan verder onderzocht wordt. Bij onvoldoende support en be- langstelling valt de zwerm vanzelf uit elkaar, Het voortbestaan van de zwerm is daarmee afhankelijk van collectief enthousiasme. FM2Share kijkt inmiddels terug op twee geslaagde initiatieven Zo gingen 65 zelfstandigen als collectief naar de Vakbeurs Facilitair in januari 2012 in Den Bosch en was er op 8 november jongstleden een in- spirerende out-of-the-box-ervaring, die rond vier thematische blokken (reflection, discovery, success en challenge) was ingericht. Hier kwamen ongeveer 200 vakgenoten en genodigden op af. Geleerde lessen Geen organisatie Een zwerm is nadrukkelijk geen organisatie; maar vergt wel georganiseerde samenwerking. Er is geen hiërar- chie, maar we hebben gezien dat iemand de leiding (tijdelijk) op zich moet willen nemen. Er zijn veel mensen die graag volgen en dat geeft de zwerm uit- eindelijk de nodige omvang en daadkracht. Het is echter geen ‘vrije lunch’. Wie aansluit voor het doel waar de zwerm op dat moment op af gaat, heeft een

    Judith Donkers, Annelies Meijers

    en André Westerhuis

    Nieuwe vormen van samenwerken zijn in opkomst. Geholpen door het

    internet, snelle ICT-ontwikkelingen en de social media is alles en iedereen,

    altijd met elkaar verbonden. Het oude adagium ‘kennis is macht’ is inmid-

    dels ontegenzeglijk vervangen voor het nieuwe ‘kennis delen is macht’.

  • 67fmi 12 - 2012

    > Zelfstandig professionals Het aantal Zelfstandig Professionals (ZP-ers) in Nederland neemt nog altijd gestaag toe. Soms onvrijwillig (door dreigend ontslag), maar vaak ook vrijwillig. Deze groep wordt daardoor steeds belangrijker voor de Nederlandse economie en arbeidsmarkt. De sterke groei van het aandeel ZP-ers kan worden geplaatst tegen de achtergrond van maatschappelijke en economische trends als individualisering en flexibilisering van arbeid. Het is voor ondernemers belangrijk om snel op veranderingen van de vraag in te kunnen spelen. Zelfstandigen bieden werkgevers die flexibiliteit. Vanwege de wederzijdse behoefte aan flexibiliteit weten werkgevers en ZP›ers elkaar steeds beter te vinden. De aanvankelijke huiverigheid van opdrachtgevers om met een eenmanszaak of kleine organisatie in zee te gaan, lijkt passé. Want ook de zelfstandige heeft een netwerk en kan zo continuïteit bieden en bredere kennis aanboren. FM2Share is zo’n netwerk op facilitair gebied, waar zelfstandig professionals niet alleen elkaars kennis versterken en delen (en binnen het netwerk opdrachten uitwisselen of gezamenlijk uitvoeren), maar zich ook als collectief inzetten voor innovatie en creativiteit in het facilitaire werkveld. Een voorbeeld van zo’n innovatie is de lancering van de app FM2Share; gratis te downloaden in de Appstores van Apple of voor Android.

    actieve rol. Mensen die erbij willen horen maar zich niet inzetten, vallen vanzelf af. Omdat de verbinding ontbreekt, gaat er gewoon te veel tijd zitten in iets waarvan je je afvraagt wat het gaat opleveren. Het levert echter pas wat op, als je er zelf wat hebt ingestopt).

    Aantrekkelijk doel Het formuleren van een aantrekkelijk en helder doel is belangrijk. Zonder dat is het niet mogelijk een zwerm, een groep mensen, in beweging te krijgen. Trekkers, een kopgroep, zijn hierbij essentieel gebleken: zij kunnen andere leden enthousiasmeren, meenemen in de vlucht. Enthousiasme, gedrevenheid en werken vanuit vertrouwen zijn daarbij kernwaarden, waarbij de trekkers ook nog in staat moeten zijn anderen te motiveren het beste uit zichzelf te halen. De trekkers kunnen wisselen per doel of initiatief, de vorige trek- kers dragen het estafettestokje over aan de volgenden.

    Kwadratisch organiseren Duidelijk is geworden dat het lastig is om iedereen met dezelfde snelheid te laten vliegen. FM2Share wordt gevormd door zelfstandigen die in eerste in- stantie hun eigen bedrijf in de lucht moeten houden. De zwermtheorie kent een kwadratische regel, die zich ook in FM2Share bewees. Het aantal initiatiefnemers of trekkers van een actie genereert uiteindelijk een kwadratische hoeveelheid deelnemers aan die actie. Bij de vakbeurs brachten 8 trekkers in de ‘kopgroep’ uiteindelijk ruim 64 (=8*8) zelfstandigen in beweging. Bijbehorend leerpunt hierbij is dat het coördineren van de samenwerking op weg naar een geformuleerd doel absoluut niet vanzelf gaat en veel betrokkenheid, inzet en vooral tijd van de trekkers vraag. Het gevaar van roofbouw en vervolgens afhaken van FM2Share in het verdere vervolg is niet denkbeeldig.

    Hou het eenvoudig Ook belangrijk is dat de zwermtheorie, in principe, goed wordt geadopteerd. De drie belangrijkste basisregels van de zwerm kunnen niet vaak genoeg gedeeld en bespro- ken worden. De korte voorbereidingstijd van de initia- tieven werkt in zwermsamenwerking als katalysator. Successen worden gedeeld en gevierd, het enthousiasme blijft hoog en daarmee voedt de zwerm zichzelf. De zwermregels lijken eenvoudig, maar in de toepas- sing zit de uitdaging. Zwermprincipes werken ‘anders’ dan we gewend zijn. In een zwermtraject op weg naar een doel wordt bij de start het eindpunt vastgesteld. Daarna wordt pas duidelijk hoe het eindpunt bereikt gaat worden en met wie.

    Dubbele handicap Als de leden de basiswetten en principes van zwermen onvoldoende kennen (doorgronden) en niet werken vanuit deze gedachte, vervalt de samenwerking al snel tot een projectorganisatie. Eigenlijk zijn de leden van de facilitaire zwerm FM2Share in dat opzicht dubbel

    gehandicapt: Ten eerste behoort het merendeel tot de X-generatie, waarbij structuur en controle belang- rijke ankers zijn. Ten tweede heeft iedereen een faci- litaire achtergrond: met onder meer de kwaliteiten: controle, overzicht, planning, et cetera. Loslaten is dan bijzonder lastig, omdat sturing toch soms nodig is. Elkaar scherp houden op de uitgangspunten van zwermen is dus van groot belang.

    De kracht van co-creatie Beide initiatieven binnen FM2Share hebben laten zien wat de kracht van co-creatie is: zeer snel, met mini- male middelen, een goed resultaat neerzetten. Het hoge energieniveau bevor- dert de creativiteit (en daar- mee de kwaliteit van het eindresultaat) in hoge mate. Kenmerken van co-creatie zijn dialoog, enthousiasme, daadkracht en focus op re- sultaat (het gedeelde doel). Er komt