wikipedia book sure

Download Wikipedia book sure

Post on 31-Jul-2015

129 views

Category:

Documents

9 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

1. Ramil Sleymanov, Ayaz Abuov Sur Mehdiyeva, Nail Hsnova, Vfa Mmmdova Vfa Vliyeva, Venera fndiyevaBak 2013 2. Bu elektron vsait Azrbaycan Respublikasnn Prezidenti yannda Gnclr Fondunun 3-c qrant msabiqsi rivsind C kateqoriyas zr smayll rayon 1 nmrli mktbin musiqi mllimi Sur Mehdiyevann GnclrlVikipediyadaQarabahqiqtlrinindnyaictimayytinatdrlmaslayihsirivsind Azrbaycan Respublikas Prezidenti yannda Gnclr Fondunun maliyy dstyi il hazrlanmdr. Biz minik ki, gnclr n hazrlad bu vsait gnclrimizin Qaraba problemini dzgn kild dnya ictimayytin atdrlmasna yardm olacaq. Sur Mehdiyeva-Layihnin rhbriMlliflr: 1. Sur Mehdiyeva- Layihnin rhbri 2. Ramil Sleymanov- Karyera v KT zr pekar eksper, Demokratik Gnclr ctimai Birliyinin direktoru 3. Ayaz Abuov- Karyera v KT zr pekar eksper, Demokratik Gnclr ctimai Birliyinin direktor mavini 4. Nail Hsnova-Bak hr 55 nmrli tam orta mltbin fransz dili mllimi, insan hquqlar, KT zr ekspert 5. Vfa Mmmdova-Bak hr 155 nmrli tam orta mktbin ibtidai sinif mllimi, Vikipediya v Flash Texnologiyalar zr ekspert/tlimi 6. Vfa Vliyeva- ntel Glck n Thsil, KT-nin thsild ttbiqi zr tlimi/ekpert 7. Venera fndiyeva Kurikulum, KT-nin thsild ttbiqi v Yeni Mediya zr tlimi/ekspertNriyyat: Farkhadov Studio MMC Tiraj -100 dd 3. GR Mtxssislr qeyd edir ki, hazrda Google Maps, Google Earth-d v digr internet mkanlarnda Azrbaycan haqqnda informasiya v killr Ermnistanla mqayisd azdr. Bunun da nticsind internet xritlrind gah Azrbaycan razisi thrif edilir, Qaraba, elc d Naxvan Ermnistann trkib hisssi kimi gstrilir. Bundan baqa bzn tarixi corafi toponimlrin adlar dyidirilir. Ermnilr trfindn Azrbaycann corafi adlarn ks etdirn domen adlar alnr, bu shiflrd txribat xarakterli materiallar yerldirilir, Azrbaycan dvlt adamlar thqir edilir, on-line ensiklopediyalarda Azrbaycan haqqnda olan informasiyalar mqsdli Kekkildvikipediyaya.dyidirilir, Vikipediyasaytlara aqxakeron-linehcumuensiklopediyatkil olduundanolunur. burdaqeydiyyatdan ken hr ks mqal yerldir v ya rh ed bilr. Azrbaycan vikipediyasnda demk olar ki, hr gn ermni vandalizmi ba verir. Sonuncularn sas mqsdi Azrbaycan hqiqtlrini inkar edrk xalq thqir etmkdir. Azrbaycan dilind vikipediyada txminn 29 min yaxn mqal var. Ermni dilind is 4 min yaxn mqal yerldirilib. Ermnilr n ox rus v ingilis dillrind materiallar yerldirmkd maraqldr.nkiermnilifbasnoxuyanoxazdr. Azrbaycandaziyallarmumiyytl internetd aktiv deyillr, qalsn ki, vikipediyada. Rusiya, Ukrayna, Belarus, Ermnistan kimi lklrl mqayis etdikd vziyyt tam aydnlar. Onlarda vikipediya stolst kitabdr, bildiklri mvzular, yazdqlar mqallri vikipediya il paylarlar. Bu hm d elmin inkiafna v mtxssislrin yaranmasna tkan verir. Azrbaycan n indiki raitd tarix, dbiyyat, siyast mvzusu ox aktualdr. Ermnistan bu sahd internetd daha ox aktivdir. Rus, ingilis vikipediyasn aanda ermni siyastini, tarixini" tbli edn materiallar glir. Onlar hr hans bir kitab, mqalni nr etmzdn vvl 4. internetd yayrlar, vikipediyaya atrlar. Azrbaycan haqqnda axtar vernd nc ermnilrin yazd mqal glir. Bu da xarici istifadi n mnbdir, onun Azrbaycan haqqnda fikirlri d buna sasn formalar". Xarici lr Nazirliyi mtbuat xidmtinin rhbri Elxan Poluxov is hesab edir ki, ermnilr Qaraba mharibsind hmi informasiya mharibsin stnlk veriblr: Ermnilr masir texnologiyalardan istifad edrk z irkin mllrini hyata keirir. Bu baxmdan bizim vtndalar internetd, sosial bklrd aktiv olmaldr. Azrbaycanda ermni dilind sayt - informasiya savanda yeni hml Bu il martn 1-dn etibarn Azrbaycanda armenia.az adl sayt faliyyt gstrir. Saytn qurucusu Elnur Baimov xsi imkanlar hesabna armeni.az- yaradarkn qarsna cmi bir mqsd qoyduunu deyir: Bilirsiniz ki, ermni KV-i zlrin srf edn, lverili informasiyalar yayr, ictimai ryi istdiklri kimi formaladrr. Bizs onlarn etmdiyi bir eyi etdik - onlarn z dilind onlara Azrbaycan gerklrini atdrdq. Bu sayt Ermnistanda, elc d dnyann digr nqtlrind yaayan ermnilr, habel Dalq Qarabada yaayan ermnilr n nzrd tutulub. Onlar bu sayt vasitsil qrzsiz, obyektiv informasiya il tan ola bilirlr. Elnur Baimov deyir ki, saytn iilri ermni dilini mkmml sviyyd biln azrbaycanl mtxssislrdir. Onun szlrin gr, artq sayt Ermnistanda kifayt qdr tannb v yksk reytinq malikdir. E.Baimov sayta gndlik 3000 oxucunun mracit etdiyini v onlarn 90 faizinin Ermnistanda yaayan ermnilrdn ibart olduunu dedi: Htta ermni oxucular da tccblnir ki, Azrbaycanda ermni dbi dilini bu cr yksk sviyyd biln mtxssislr var. Bu, bir tbliat vasitsidir. Ermnilr mbarizni symkl, thqir etmkl aparrlar. Biz is ksin, informasiya mharibsind effektli silahdan istifad edirik. Bu hm d azrbaycanllarn bu msld daha tolerant olmasnn gstricisidir. E.Baimovun szlrin gr, sayta yerldiriln xbrlr birbaa z nzart edir. Bu sbbdn d orada Azrbaycann leyhin olan, ona baaal gtirck he bir informasiyann yaymndan shbt ged bilmz. 10 illik media tcrbm var, informasiya siyastini nec qurmaq lazm gldiyini bilirm - deyn E.Baimovun szlrin 5. gr, saytn xbrlrindn ermni mtbuat tez-tez istifad edir: Daha ox iqtisadiyyat xbrlrindn yararlanrlar. Bundan baqa, Ermnistan mxalifti, Azadlq" radiosunun Ermnistan brosu da bizim xbrlr istinad edir". 6. NFORMASYA MHARBS nformasiya mharibsi informasiya stnly ld etmk n z informasiyasnn informasiyaya v informasiya sistemlrin saslanm proseslrinin qorunmas il eyni zamanda, informasiyaya, informasiyaya saslanm proseslr v informasiya sistemlrin zrr yetirmkdn ibart faliyytdir.Yaxn glckd dmn zrind stnlk informasiyalarn alnmas, onlara tez reaksiyann verilmsi, real vaxt rivsind dmnin iqtisadi v mdafi obyektlrin at v informasiya zrblrinin vurulmas il ld olunacaq. Elm v texnikann inkiaf etdiyi hazrk dvrd hrbi mliyyatlar rfsind vuruan trflr bir birinin Silahl Qvvlrinin xsi heytinin, hminin halinin mnvi-psixoloji ruhunu sarstmaq n mxtlif vasitlrindn istifady stnlk verirlr. Bu tsir vasitlri arasnda is n ox diqqt ayrlan artq bzi inkiaf etmi lklrin hrbi doktrinasnda da z ksini tapm, informasiya tsirlridir. Mhz bu tsirlri qiymtlndirn bzi dvltlr zlrinin informasiya mhariblri strategiyalarn hazrlayb, mxtlif mliyyatlarda onu snaqdan xarblar. Digr mbariz metodlarndan frqli olaraq informasiya mhariblri daha geni spektrd aparlr v bunun hyata keirilmsind mxtlif vasitlrdn istifad olunur. Hrbi analitiklrin gldiyi qnat gr, hazrk dvrd informasiya mhariblri daha ox vuruan trflrin informasiya vasitlrindn v texnologiyalarndan (yalan, antaj, hdlm, ideoloji diversiya) istifad edrk qar dvltin siyastin qar narazlq, bh, inamszlq yaratmas, ordu v hali arasnda mnasibtlri pisldirmsi formalarnda hyata keirilir. Bununla yana informasiya texnologiyalarnn fiziki mhvi d vacib mqamlardan saylr. Bu da xsusi silahlarn , diversiya qruplarnn v xakerlrin kmyi il hyata keirilir. Kontaktsz mharib adlandrlan informasiya mhariblrinin ml glmsini informasiyann cmiyytdki rolunun artmas il balayrlar. 1940-c illrdn tdricn ttbiqin balanan informasiya mhariblrin tam keidin 2010-cu ild baa ataca 7. proqnozladrlr. Ekspertlrin fikrinc, informasiya tdricn tminedici suldan xaraq dy nvn evrilir. Yaxn glckd dmn zrind stnlk informasiyalarn alnmas, onlara tez reaksiyann verilmsi, real vaxt rivsind dmnin iqtisadi v mdafi obyektlrin at v informasiya zrblrinin vurulmas il ld olunacaq. Bu baxmdan da analitiklr informasiya mbarizlrini iki hissy ayrrlar; 1. nformasiyadan mdafi - z mlumatlarnn v informasiya strukturlarnn dmn tsirlrindn mdafisi. Bura informasiyalarn strateji maskalanmas, informasiya infrastrukturunun fiziki qorunmas, dezinformasiya, radioelektron mbariz v s daxildir. 2. nformasiya zrbsi - dmnin informasiya infrastrukturunun tam mhv edilmsi v dmn z qvvsindn istifad imkan vermmk. Burada zrb vasitsi kimi stratejimaskalanma,dezinformasiya,radioelektronmbariz,informasiyabazalarnn mhvi, dmnin kompter bksin hcum, informasiya bazalarna zrblr v s daxildir. Bu srada dmnin elektron informasiya bazalarnn kibermhvi is xsusi nm dayr. Qeyd edk ki, hazrk dvrd internet vasitsi il dmnin hyati hmiyyt ksb edn maliyy, bank sistemi, rabit, elektrik tchizat v nqliyyat vasitlrini iflic etmk mmkndr. nformasiya mharibsi insanlarn uru urunda savadr, burada silah yox, qlm sz sahibidir. Dzgn qurulub aparlan informasiya mharibsi il hrbi qlbni mlubiyyt v ya ksin, hrbi mlubiyyti qlby evirmk olar. 8. Elektron nformasiya Mharibsi nformasiyann sahibi, dnyann sahibidir... nformasiya mharibsi kimi biz mlum olan anlam, znd mlumatn toplanmas, saxlanmas, emal v yaymlanmas kimi nformatikann saslar olsalar da, sasn dvltin, lknin, milltin informasiya thlksizlik msllrin xidmt edir. Bu gnc dvltlr n daha aktualdr. nki bel dvltlr lk daxilind mxtlif msllri (mdni, etnik, dini v s.) tam hll etmyiblr. Bunlarn hlli istiqamtind atlan addmlar is uyun olaraq lk xaricindn ynlmi, mxtlif geosiyasi mqsdlr xidmt edn Elektron nformasiya Mharibsi(EM) elementlrinin mqavimti il zlir. Bir ox mhm mummilli layihlr bu sbbdn ya realiz oluna bilmir, ya da thrif olunmu kild realiz olunur. Bu is gnc dvltin mstqillik istiqamtind inkiafna ciddi mane v thlkdir.Son 50 il rzind EM digr nnvi informasiya mharibsi elementlrini klgd qoymudur. Vaxtil kitab, qzet, jurnal kimi kaz informasyia dayclar indi demk olar ki, nformasiya Mharibsi elementlri kimi z hmiyytini itirib. Yzmin tirajla ap olunan bu kaz mmulatlarn effektiv tsir imkanlar ox azdr. Bu informasiya vasitlri yalnz mhdud sahlr yaymlanmaqla yana sasn lk daxili n nzrd tutulub. Bunu nzr alan bir ox xarici lklr kaz mmulatlarn elektron variantlarn yaratmlar v bu sahd ciddi ilr gedir. Msln AB-n el bir qzeti yoxdur ki, onun internet shifsi olmasn. Televiziya peyk rabitsi vasitsil artq qlobal informasiya vasitsin evrilmkl yana artq EM-in sas elementlrindn biri olmudur. Amma bu sahnin kifayt qdr ciddi problemlri var. Yerli xarakterli televiziya v radio yalnz daxili istehlakya ynlib v EM-d kiysi zidir. Kompter texnologiyalarn geni inkiaf xsusil qlobal informasiya bklrinin yaradlmas (xsusil nternetin) EM sahsind ciddi 9. dyiikliklr etdi. ndi mhz qlobal bklr vasitsil yaymlanan informasiya EM-in sasn tkil edir. EM sahsind dnya tcrbsi Br tarixi informasiya mharibsi tarixidir... nformasiya mharibsinin va