vlerick hrday 2013: pensioenen - prof. jos berghman

Download Vlerick HRday 2013: Pensioenen - Prof. Jos Berghman

Post on 08-May-2015

245 views

Category:

Documents

2 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Vlerick HRday 2013: Pensioenen - Prof. Jos Berghman

TRANSCRIPT

  • 1.1De sociale haalbaarheid van deBelgische pensioenvoorzieningenProf. dr. Jos BerghmanDLL Chair Pension PolicyKU Leuven10th Vlerick HR-dayGent, 12 June 2013

2. 2Overzicht1. Vooraf2. Belgi: Empirische bevindingen3. Uitdagingen voor Belgisch pensioenbeleid Gelijkgestelde periodes Overlevingspensioenen Verschillen tussen pensioenstelsels Kapitaaluitkeringen in de tweede pensioenpijler4. H.R.5. Tot slot 3. 31. Vooraf1. Pensioenstelsels: inkomensgarantie nietmeer actieven verzekeringen R = p x s DB DC - NDC bijstand IGODoelstelling: minimum levensstandaardbeveiligingSoorten: rustpensioenen overlevingspensioenen 4. 41. Vooraf2. Pensioensverzekeringen: intertemporeleherverdelingkapitalisatiestelsels: intragenerationeel+ niet gevoelig aan demografie- inflatie/beleggingsrendementomslagstelsels: intergenerationeel+ niet gevoelig voor inflatie/belegging- demografie 5. 51. Vooraf3. Solidariteit R = P x S verzekeringssolidariteitongekende Pindividuele onzekerheid collectieve zekerheid kanssolidariteitongelijke P financile solidariteitongelijke S - dekking 6. 61. Vooraf4. Pensioenbeleid Ter maatschappelijke beveiliging Impliceert collectief georganiseerd belang Nationaal: - bij wet verplicht stelsel- bij interprofessionele CAO Sector/onderneming: bij CAO 7. 72. Belgi: empirische bevindingen Gebaseerd op Pensioenkadaster, aangevuld metRijksregister Analyses Volledige 1ste pijler (voorheen met dubbeltellingen) 2de pijler Van kapitaal naar fictieve rente Van bruto naar netto Van individueel naar huishoudniveau Op dit moment: andere inkomsten van ouderen, linkmet loopbaangegevens, historiek ouderschap &burgerlijke staat 8. 82. Empirische bevindingen2.1 Eerste pijler Bruto individuele pensioeninkomen uit eerste pijler Netto individuele pensioeninkomen uit eerste pijler Netto equivalente pensioeninkomen uit eerste pijler2.2 Tweede pijler Toegang tot de tweede pijler Hoogte van de tweede pijler2.3 Sociale bijstand voor de ouderen 9. 9Grafiek 1. Gemiddeld maandelijks bruto eerstepijlerpensioen in decielen en naar gender, 20082.1 Eerste pijler04008001.2001.6002.0002.4002.8003.2003.600D1 D2 D3 D4 D5 D6 D7 D8 D9 D10 10. 1004008001.2001.6002.0002.4002.8003.2003.600D1 D2 D3 D4 D5 D6 D7 D8 D9 D10Grafiek 2. Gemiddeld maandelijks bruto en netto eerstepijlerpensioen in decielen en naar gender, 2008 11. 11Grafiek 3. Gemiddeld maandelijks netto eerstepijlerpensioen naar leeftijd en gender, 20082.1 Eerste pijler0200400600800100012001400160060-64 65-69 70-74 75-79 80-84 85+Totaal Man Vrouw 12. 12Grafiek 4. Gemiddeld maandelijks netto eerstepijlerpensioen naar stelsel en gender, 20082.1 Eerste pijler0200400600800100012001400160018002000Werknemer Zelfstandige Ambtenaar GemengdTotaal Man Vrouw 13. 132.1 Eerste pijlerIndividuen leven in een huishouden, dus Om individuen te vergelijken in een verschillendehuishoudcontext maken we gebruik van eenequivalentieschaal om rekening te houden metschaalvoordelen Totale pensioeninkomen tweepersoonshuishoudenwordt gedeeld door equivalentiefactor 1,5 envervolgens toegekend aan beide individuen in hethuishouden 14. 142.1 Eerste pijlerGrafiek 5. Gemiddeld maandelijks netto equivalent eerstepijlerpensioen in decielen naar huishoudsamenstellingen gender, 2008Armoederisicodrempel 89902004006008001000120014001600180020002200D1 D2 D3 D4 D5 D6 D7 D8 D9 D10Samenwonend Alleenwonend - man Alleenwonend - vrouw 15. 152.2 Tweede pijlerVoorafgaande opmerkingen: Voor werknemers kan toegang tot en hoogte vantweedepijlerpensioen worden onderzocht Tweedepijlerpensioenen voor zelfstandigen werdentotnogtoe niet betrouwbaar aangegeven inPensioenkadaster; mogelijk wel vanaf 2010 Om eerste- en tweedepijlerpensioenen te vergelijkenworden kapitalen omgezet in fictieve rentes 16. 162.2 Tweede pijlerGrafiek 6. Toegang tot de tweede pijler naar geslacht, leeftijd en hoogte eerste pijler (in kwintielen) bijrustgepensioneerde werknemers0102030405060708090100Totaal Man Voruw 60-64 65-69 70-74 75-79 80-84 85+ K1 K2 K3 K4 K5 17. 172.2 Tweede pijlerGrafiek 7. Gemiddeld netto eerste- (gekleurde balkjes) en tweede- (transparante balkjes) pijlerpensioen vanrustgepensioneerde werknemers, in kwintielen naar geslacht, 200804008001.2001.6002.0002.4002.800K1 K2 K3 K4 K5 18. 182.3 Sociale bijstand voor de ouderenGrafiek 8. Percentage ouderen die gebruik maken van de Inkomensgarantie voor Ouderen naar leeftijd engender, 200801234567891065-69 70-74 75-79 80-84 85+Man Vrouw 19. 193. Uitdagingen pensioenbeleid3.1 Gelijkgestelde periodes3.2 Overlevingspensioenen3.3 Verschillen tussen pensioenstelsels3.4 Kapitaaluitkeringen in de tweede pijler 20. 203.1 Gelijkgestelde periodesGrafiek 9. Percentage gelijkgestelde dagen in pensioenopbouw naar leeftijd bij mannelijke arbeiders enbedienden, geboortecohorte 1937 (pensioenleeftijd in 2002)100755025025507510064595449443934Bedienden Arbeiders 21. 213.1 Gelijkgestelde periodesGrafiek 10. Percentage gelijkgestelde dagen in pensioenopbouw naar leeftijd bij vrouwelijke arbeiders enbedienden, geboortecohorte 1942 (pensioenleeftijd in 2002)100755025025507510059544944393429Bedienden Arbeiders 22. 223.1 Gelijkgestelde periodes Zonder gelijkgestelde periodes zouden verschillendegepensioneerden (in het bijzonder vrouwen)financieel kwetsbaar worden Is de bestaande solidariteit echter ook de gewenste?Illustratie:Deeltijdse arbeid niet gelijkgesteldIn loopbaanonderbreking/tijdskrediet gelijkgesteld Andere vorm van solidariteit:Nederlands basispensioen aangevuld metloongerelateerde component 23. 233.2 OverlevingspensioenGrafiek 11. Proportie equivalent pensioeninkomen na overlijden huwelijkspartner in vergelijking met voor hetoverlijden van de huwelijkspartner in een aantal EU-landen020406080100120140LitouwenZwedenDenemarkenNederlandEstlandIerlandSpanjeFrankrijkFinlandDuitslandHongarijeOostenrijkItaliPortugalTsjechiVerenigdKoninkrijkBelgiPolenLuxemburg 24. 243.2 Overlevingspensioen Vrouwen met overlevingspensioen hebben hogeregemiddelde pensioenen dan vrouwen met enkelrustpensioen Zij vullen hun pensioen minder vaak aan met socialebijstand Overlevingspensioenen houden weduwen uit dearmoede en slagen erin levenstandaard te behouden Echter, is de bestaande solidariteit ook de gewenste,gegeven maatschappelijke veranderingen? 25. 253.2 OverlevingspensioenGrafiek 12. Longitudinaal echtscheidingscijfer, 1955-2000051015202530351 3 5 7 9 11 13 15 17 19 21 23 25 27 29 31 33 35 37 39 41%ontbondenhuwelijkenHuwelijksduur2000199519901985198019751970196519601955 26. 263.2 Overlevingspensioen Pensioenbescherming van gescheiden individuenverschillend van die van weduwen(aars) :Verweduwd: 60% loon echtgeno(o)t(e) (80% van 75%)Gescheiden: (maximaal) 37,5% (62,5% van 60%) Gemiddeld pensioen vrouwen met echtscheidings-pensioen 792, 30% vult aan met bijstand Geen echtscheidings(rust)pensioen voor ex-vrouwenvan ambtenaren Geen echtscheidingspensioen voor wettelijk of feitelijksamenwonenden 27. 273.2 OverlevingspensioenFamilie 1. Beide partners werkenTijdens de loopbaan Pensioen vooroverlijden echtgenootPensioen na overlijdenechtgenootMan Loopbaan 45 jaarLoon 1.60060% van 1.600 = 960 /Vrouw Loopbaan 45 jaarLoon 1.40060% van 1.400 = 840 110% van 960 = 1.056Huishouden Loons 3.000 Pensioen 1.800 Pensioen 1.056Familie 2. Enkel de man werktTijdens de loopbaan Pensioen vooroverlijden echtgenootPensioen na overlijdenechtgenootMan Loopbaan 45 jaarLoon 3.00075% van 3.000= 2.250 /Vrouw / / 80% van 2.250 =1.800Huishouden Loon 3.000 Pensioen 2.250 Pensioen 1.800 28. 28Alternatieven? Splitting van pensioenrechten Onvoorwaardelijke basispensioen Bijkomende pensioenbijdragen 3.2 Overlevingspensioen 29. 293.3 Verschillen tussen pensioenstelsels0200400600800100012001400160018002000Werknemer Zelfstandige Ambtenaar GemengdTotaal Man VrouwGrafiek 13. Gemiddeld maandelijks netto-eerstepijlerpensioen naar stelsel en geslacht, 2008 30. 30i) Ambtenaren vs. werknemers Vgl. pensioenopbouw ambtenaren en werknemers Verschil kan niet (langer) worden gerechtvaardigddoor loonverschillen Twee optiesVerminderen ambtenarenpensioen?Verhogen werknemerspensioen?3.3 Verschillen tussen pensioenstelsels 31. 313.3 Verschillen tussen pensioenstelselsGrafiek 14. Kwintielverdeling van het gemiddeld maandelijks bruto- en nettopensioen bij mannelijke ambtenaren,200805001000150020002500300035004000Statutaire ambtenaren Eerste- en tweedepijlerpensioen (allewerknemers)Eerste- en tweedepijlerpensioen (werknemersmet tweedepijlerpensioen)Nettopensioen Brutopensioen 32. 323.3 Verschillen tussen pensioenstelsels0200400600800100012001400160018002000Werknemer Zelfstandige Ambtenaar GemengdTotaal Man VrouwGrafiek 13. Gemiddeld maandelijks netto-eerstepijlerpensioen naar stelsel en geslacht, 2008 33. 333.3 Verschillen tussen pensioenstelselsii) Zelfstandigen vs. werknemers Eerstepijlerpensioen zelfstandigen verhogen? Zonder de bijdragevoet te verhogen? 40%socialezekerheidsuitgaven gefinancierd dooroverheid (cf. 18% bij werknemers) Niet enkel probleem van lagebijdragepercentages; ook probleem van lagebedrijfsinkomsten (zie volgende grafiek) 34. 343.3 Verschillen tussen pensioenstelsels051015202530354045< 8.676 8.676 - 17.353 17.353 - 49.579 49.579 - 74.368 > 74.368Grafiek 15. Procentuele verdeling van het brutobedrijfsinkomen van zelfstandigen in hoofdberoep ininkomensklassen, inkomsten 2007 [Bron: RSVZ] 35. 353.4 Kapitaaluitkeringen tweede pijler Van alle 65 jarige werknemers met tweede pijler: 73% kapitaal 18% rente 9% combinatie van beide Hoog percentage kapitalen in Belgi is uitzonderlijkVerklaring afnemend belang rentes? (cf. volgende grafiek) Behoud levensstandaard enkel door rentes:rentes moeten verplicht worden gemaakt oftenminste niet zwaarder worden belast 36. 363.4 Kapitaaluitkeringen tweede pijler05101520253035404550198519861987198819891990199119921993199419951996199719981999200020012002200320042005200620072008Grafiek 16. Percentage rustgepensioneerde werknemers met een tweedepijlerpensioen tenminste gedeeltelijkuitbetaald als rente, naar jaar van pensionering, 1985-