upravni sustavi - skripta

Download UPRAVNI SUSTAVI - SKRIPTA

Post on 18-Jul-2015

1.889 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

13. SISTEMI (to je sistem?) Bertalanffy ameriki biolog maarskog podrijetla, radonaelnik je sistematskog pristupa u znanosti. Izloio je na seminaru na ikakoj univerzi, 1937., koncepciju multidisciplinarne teorije, razliitu od pojedinanih postavki drugih znanosti i predloio je kao znanstvenu disciplinu za prouavanje fundamentalnih procesa, odnosno univerzalnih zakonitosti i principa imanentnim biologijskim, socijalnim i drugim sistemima. Utemeljitelja ope teorije sistema kao biologa interesirao je fenomen ivota, fenomen svojstven cjelini, a ne dijelovima u razmatranju sistema postoje dvije koncepcije prva se bavi problemom unutarnje strukture sistema, problemom karaktera elemenata, poveanja njihova broja i problema njihova meusobnog povezivanja i tu govorimo o strukturnom pristupu sistemu o kod druge koncepcije panja se poklanja odnosu sistema spram okoline, odnosno ulaznoj i izlaznoj strani sistema. Panja je na tome kakva materijalna dobra sistem dobiva i kakav doprinos sistem daje. o sistem se definira kao cjelina sastavljena od dijelova ili kao entitet odijeljen od svoje okoline. Da bi se moglo govoriti o sistemu potrebna je egzistencija elemenata i veza izmeu njih, o sistem posjeduje strukturu, a nju moemo formulirati kroz pitanje: koliko i kakvih elemenata postoji u sistemu i kakvi su odnosi meu njima. Prvo je dimenzija razvedenosti (diferenciranosti), a zatim dimenzija povezanosti (integriranosti) sistema.

o

TO JE DIFERENCIJACIJA A TO INTEGRACIJA

o DIFERENCIJACIJA ili dioba znai zamjenjivanje bilo kojeg elementa sistemas dva ili vie elemenata. INTEGRACIJA je uspostavljanje najmanje jedne veze izmeu najmanje dva elementa sistema. Diferencijacija i integracija su pojmovi za oznaavanje procesa u sistemu. Novi element stvoren u sistemu diferencijacijom moemo zvati elementom samo po tome to je u nekom pogledu i sam podvrgnut pravilu, Podvrgavanje svih elemenata sistemskom pravilu, njihovo uklapanje u sistemski oblik, ograniavanje sistemskim naelom, nazivamo zajednikim imenom integracija, to znai iskljuivanje iz sistema svih elemenata nastalih diferencijacijom ili na drugi nain, koji se ne mogu integrirati u njega.

TO PREDSTAVLJAJU ELEMENTI SISTEMA oni predstavljaju konaan brojdijelova na koje neki sistem moe biti ralanjen po odreenom kriteriju. Elementi mogu biti materijalne ili formalne prirode. Elementi posjeduju izvjesna svojstva kao svoje kvalitativno obiljeje. Unutar nekog sistema elementi su povezani a ne izolirani. U sluaju da niti jedan element sistema nema presudni utjecaj na stanje i ponaanje sistema kao cjeline, rije je o decentraliziranom sistemu. ZNAAJ OKOLINE SISTEMA Pusi okolinu definira negativno; ona oznaava sve pojave koje nisu ukljuene u sistem, a za nju se relevantne ili to mogu postati. Okolina se sastoji od potencijalno beskonanog broja elemenata i u principu je sloenija od promatranog sistema. U interakciji sa takvom okolinom sistem tei prema potpunijoj kontroli impulsa koji dolaze iz okoline to moe ugroziti stabilnost sistema. Kontrola pretpostavlja razlikovanje potencijalno pozitivnih od potencijalno negativnih uinaka. Sposobnost razlikovanja koju sistem ima ovisi o njegovoj vlastitoj unutarnjoj razvedenosti. Sistemi sa okolinom razmjenjuju energiju, materiju i informacije a to je nuno kako bi se sprijeila entropija sistema.

1

Negentropija je svojstvo sistema da u sebi reducira entropijske procese. RELEVANTNA OKOLINA je ona koja utjee na sistem i na koju takoer sistem u odreenom vremenskom momentu utjee. Ovaj odnos zavisi o stupnju razvijenosti sistema i od potreba koje ih povezuju. Ako je sistem razvijeniji i okolina e biti ira. Meusobnom interakcijom mijenja se opseg relevantne okoline za sistem, to znai da odnos na strani sistema ovisi o koliini energije i resursa koje sistem mora uvesti iz okoline da bi mogao normalno funkcionirati. Stav okoline spram sistema razlikovat e se i prema vrsti i upotrebljivosti njegovih rezultata, tako e se okolina spram sistema iji su joj produkti interesantni odnositi pozitivno, dok e se prema onima koji joj predstavljaju teret odnositi negativno, npr. prljava industrija

RAZLIITE STRATEGIJE SISTEMA SPRAM OKOLINE - najea je defenzivnastrategija. Jednostavni sistemi na poremeaj, odnosno opasnost od okoline reagiraju bijegom ili zatvaranjem. Drugi tip je ofenzivna strategija ovdje sistem nastoji okolinu ili pojedine njezine dijelove podvri svojoj kontroli, nastoji ih usmjeravati i nadzirati npr. to je zadatak marketinga poduzea. Sistemi na najvioj toki razvoja koriste kooperativnu strategiju kojom se nastoji uspostaviti to je mogue ravnomjerniju razmjenu sa relevantnom okolinom. MODELI SISTEMA KOJI SU U INTERAKCIJI S OKOLINOM o analitiki model sistema koji je u interakciji s okolinom naziva se u teoriji otvorenim sistemom o zatvoreni sistem je sistem koji bi bio izoliran od svoje okoline i predstavljao bi iskljuivo interni sklop funkcioniranja sistema. o tvorac teorije otvorenog sistema je Bertalanffy. o zatvoreni sistem upotrebljava se u analitike svrhe o nema potpuno otvorenih ni potpuno zatvorenih sistema, ve su to samo dvije granine vrijednosti, izmeu kojih svoje mjesto nalaze svi sistemi

KAKO SE DIJELE SISTEMI Po Pusiu dijele se na prirodne, tehnike i drutvene. Dalje se dijele na produktivne npr. poduzea; regulativne npr. drava; i asocijativne npr. crkve, profesionalna udruenja i slino. Ali najvanija je podjela na teritorijalne, funkcionalne i asocijativne. o po kriteriju stabilnosti sistemi se dijele na stabilne i labilne o po kompleksnosti na jednostavne i sloene o prema aktivnosti sistema u vremenu na statike i dinamike o prema obliku postojanja na realne i apstraktne i o prema nainu postanka na prirodne i umjetne Okolina neprestanim pritiskom svoje raznovrsnosti prisiljava sistem da se stalno diferencira. Prema Rossu Ashbyju, utemeljitelju kibernetike radi se o zakonu neophodne raznovrsnosti.

KOJE SU IMPLIKACIJE SISTEMA (znaajke i implikacije sistema?) to su opapovezanost, kontingentnost i dinamika suprotnosti. Prema Pusiu, sistem kao cjelina sastavljen od dijelova znai meusobnu povezanost tih dijelova. Sa druge strane sistem kao entitet u odnosu spram okoline implicira da povezanost postoji i preko granica sistema, im postoje odnosi. Prema stupnju imamo slabiju i jau povezanost, ovisno o frekvenciji i intenzitetu meusobnih utjecaja.

KONTINGENTNI ODNOSI unutar ope povezanosti meu pojavama odnosi sukontingentni, tj. oni bi uvijek mogli biti i drugaiji nego to stvarno jesu na odreenom

2

mjestu i u odreeno vrijeme. Sloenost svijeta dobrim dijelom izvire ba iz kontingentnosti odnosa u njemu, a iz tog izvora proizlazi i njegova promjenjivost. Po Pusiu, ovaj pojam se koristi u smislu ovisno o okolnostima. Isti element moe imati vie atributa pa moe pripadati razliitim sustavima. Svojstvo pripadanja sustavu je kontingentno i za isti element moe uvijek biti drugaije. Na primjeru tvornice to izgleda ovako: u tvornici radnici posjeduju odreena znanja i vjetine, odreene poslove i zadatke, interese i motive.Radnici su elementi kod kojih svaki ima svoja odreena svojstva. U odreenoj situaciji su atributi znanja i vjetina u prvom planu pa se tvornica pojavljuje kao sustav stupnjeva obrazovanja i procesa uenja na radu. U drugoj situaciji, teite je na poslovima i zadacima radnika, a tvornica je sustav za ostvarivanje proizvodnog cilja. Kada sindikat postavi pitanje nagraivanja prema radu, radnici iz prve situacije traiti e da prevagne kriterija nagraivanja prema kvalifikacijama, a druga grupa e eljeti da se plati na kriteriju efektivnog rada, bez obzira na kvalifikaciju.

U EMU SE SASTOJI DINAMIKA SUPROTNOSTI - istodobna nazonost oprenihstanja, samostalne egzistencije elemenata i postojanja jedinstvene cjeline sustava, omoguuje da se pojmom sustava zahvate procesi u prirodi i drutvu. Suprotnosti sadrane u samoj prirodi sustava obiljeavaju kretanje, njegove modalitete, tempo i granice i tako doputaju da se na upotrebljiv nain razgranie kvantitativne od kvalitativnih promjena. O kvantitativnim promjenama je rije kad se mijenjaju atributi elemenata u sistemu, elementi sami i odnosi meu njima, ali tako da osnovno naelo po kojem se sistem odrava kao jedinstvena cjelina ostaje jednako. O kvalitativnim promjenama govori se kod uvoenja novog naela integracije Npr. ako radnici u tvornici stjeu nova znanja, prelaze na druga radna mjesta, razvijaju nove interese i ak napuste tvornicu pa na njihova radna mjesta dou drugi radnici, radi se o kvantitativnim promjenama. O kvalitativnim promjenama govorili bi za sluaj da tvornica iz dravnog prijee u privatno vlasnitvo jer tu je princip integracije interesa bitno drugaiji.

14. UPRAVNI SISTEMIini ga skup upravnih organizacija koje su meusobno povezane. Upravne organizacije su elementi upravnog sistema koje promatramo svaku za sebe kao jedan otvoreni sistem. Upravne organizacije su meusobno povezane po raznim linijama: funkcionalno po srodnosti, teritorijalno po podruju i krugu korisnika, materijalno s obzirom na sredstva, tehnoloki itd. Upravni sistem treba promatrati kao sistem veeg stupnja sloenosti, kao cjelinu sastavljenu od dijelova koji i sami predstavljaju sisteme KOJA DVA FUNDAMENTALNA PROCESA RAZLIKUJEMO U UPRAVNOM SISTEMU o prvi proces je suprotnost izmeu jedinstva i diferencijacije u tehnikom smislu o drugi proces je suprotnost izmeu interesne dominacije i autonomije. Svaki sistem tei tomu da u tehnikom smislu ostvari jedinstvo (npr. kontrola prometa, osiguranje javnog reda i mira). Pri realizaciji cilja javlja se nunost diobe rada. Dioba rada izraava tendenciju k diferencijaciji u upravnom sistemu, a jedinstvo se nastoji ostvariti djelatnou koordinacije. Upravni sistem nastoji se prilagoditi okolini pa se mora nuno diferencirati, a tu se radi o zakonu nune raznolikosti. SUPROTNOST IZMEU INTERESNE DOMINACIJE I AUTONOMIJE

3

o interesna dominacija znai nametanje nekih