theodor w. adorno - .theodor w. adorno minima moralia sakatlanmış yaşamdan yansımalar theodor

Download Theodor W. Adorno - .Theodor W. Adorno Minima Moralia Sakatlanmış Yaşamdan Yansımalar Theodor

Post on 31-Oct-2018

218 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • Theodor W. Adorno Minima Moralia Sakatlanm Yaamdan Yansmalar

    Theodor W. Adorno (1903-69) "Frankfurt Okulu" ya da "Eletirel Kuram" olarak anlan dnce hareketinin en nemli yelerindendir. Babas, Protestanla gemi Yahudi kkenli bir arap imalats, annesi Fransz/Korsika kkenli bir opera sanatsyd. Katolik bir aileden gelen annesi tarafndan nfus ktne Wiesengrund- Adorno olarak kaydettirilen Adorno, 1943'ten itibaren sadece anne soyadn kullanmtr.

    Frankfurt'ta mzik ve felsefe renimi grd. Siegfried Kracauer, Gyrgy Lukacs, Ernst Bloch ve W alter Benjamin gibi dnemin radikal yazarlannn etkisi altnd a Marksizme yaklat, ancak herhangi bir siyasal partiye katlmad. Dncesinin oluumunda asl nemli oian figrler, besteci Arnold Schnberg ile Frankfurt Toplumsal Aratrmalar Enstits'nn yneticisi Max Horkheimerdi. Adorno da 1930'larn banda Enstitye katld. Nazilerin Almanya'da iktidan almalarndan sonra Ingiltere'ye, ardndan ABD'ye g etti. Burada, kendi ynetimindeki bir alma grubuyla, sonradan ayn balkla yaymlanacak olan Otoriter Kiilik (The Authoritarian Personality, 1950) arabrmasn ynetti. Savatan sonra Frankfurt'a dnerek Horkheimer'le birlikte Enstit'y yeniden kurdu. Dier nemli yapttan, Philosophie derneuen Musik (1949; M odem Mziin Felsefesi), Dialektik der Aufklaerung (Horkheimer ile, 1947; Aydnlanmann Diyalektii, Kabala), Negative Dialektik (1960; Negatif Diyalektik) ve sthetische Theorie'dk (1970; Estetik Kuram).

    M etis'te eletiri dizisinde yazann bir makale sekisine de yer verdik: Edebiyat Yazlar, 2004.

  • Metis Yaynlanpek Sokak No. 9, 34433 Beyolu, stanbul Tel: 212 2454696 Faks: 212 2454519 e-posta: info@metiskitap.com www. metiskitap. com

    Minima MoraliaSakatlanm Yaamdan Yansmalar Theodor W. Adorno

    zg n Ad: Minima Moralia Reflexionen aus dem beschdigten Leben

    Suhrkamp Verlag, Frankfurt/M., 1951 Metis Yaynlan, 2005

    lk Basm: Ekim 1998 Drdnc Basm: Mays 2005

    Die Herausgabe dieses Werkes wurdeaus Mitteln von Inter Nationes, Bonn, gefrdert.

    Bu eser Inter Nationes'in (Bonn) katklanyla yaymlanmtr.

    Yayma Hazrlayanlar: Garo Antikacolu,M ge Grsoy Skmen

    Kapak Resmi: kinci Dnya Sava srasnda Nazi subaylan eliinde G etto 'dan kanlan Yahudiler, 1943.

    Kapak Tasanm: Emine BoraDizgi ve Bask ncesi Hazrlk: Metis Yaynclk Ltd.Bask ve Cilt: Yaylack Matbaaclk Ltd.

    ISBN 975-342-207-5

    mailto:info@metiskitap.com
  • Theodor W. Adorno

    Minima MoraliaSAKATLANMI YAAMDAN YANSIMALAR

    evirenler:

    Orhan Koak Ahmet Doukan

    metis

  • N D E K L E R

    S U N U 13

    B R N C B L M

    1944

    Marcel Proust iin 2 1 im enli tm sek 22

    Suda balk 2 3 Sonunda huzur 25

    Allah sizden raz olsun D o k to r Bey 2 5 A n ti tez 2 7

    They, the p eo p le 28 Sahte li in ekic ili i 29

    Her eyden nce, ocuum 3 0 Ayrlm - b ir lem i 31

    B tn m alm ve m lk m le 32 Incer pares 3 3

    Korum a, yard m ve tavsiye 34 Le bourgeois revenant 35

    Le nouvel avare 3 6 nceli in d iya lek t i i zerine 37

    M lk iyet haklar 39 Evsizlere s nak 39

    Kapy vurm adan g ir in 41

  • Scruwwelpecer 42 Geri alnmaz, de i t ir i lm ez 44

    K u ru n u n yannda ya da 45 Plurale cancum 47

    T ough baby 47 Z ihn im izde onlara yer yok 48

    E nglish spoken 49 On parle franais 5 0

    Peyzaj 5 0 Cce meyve 5 1

    Pro dom o nostra 5 2 Baklay karmak 5 3

    Vahiler daha soylu d e i ld ir 54 Ate ha t t n d a n uzakta 5 5

    Banda-kavak-yeller i-esen-Hans 5 9 K lt re dn 5 9

    lm e G t ren Salk 60 Haz i lkesin in berisinde 62

    Dansa davet 64 Ego idd ir 65

    O ndan hep sz e t , ama hi dnm e 67 erde ve darda 69 Serbest dnce 7 0 Haksz y ld rm a 72

    Post-Sokratik ler iin 7 3 "Nasl da has ta l k l g rnyor byyen her ey" 7 4

    D nm en in ahlak stne 76 De g u s tib u s esc d ispucandum 77

    A natole France iin 7 8 Ahlak ve zamansal sralan 81

    Boluklar 83

  • K N C B L M

    1945

    Aynann arkasna 87 Leylek de bebekleri oradan ge t i r iy o r 90

    A k l l n n ahm akl 90 H aydu tla r 91

    C re tkr l m balayn 93 Soyaac aratrm as 94

    Kaz 94H edda G ab le r 'in gerek yaam 96 O n u ilk g rdm andan beri 98

    Ahlak iin ksa not 99 Temyiz m ahkem esi 100 Daha ksa sunum lar 101

    lm sz ln l m 102 AhJak ve s lup 1 04

    Karn zil a lmak 105 M elange 105

    lszle lszlk 106 nsanlar sana bak yor 108

    K k insanlar 108 Bilgisiz kan 110 P seudom enos 1 11 k inci hasat 112

    Sapma 117 M am ut 1 1 8

    Souk konukseverlik 120 Gala yemei 122 Ak ar t rm a 123

    Tepelerin zerinde 125 In te lleccus sacrific ium in te lleccus 126

    T an 127 Byk ve kk 128

  • Mesafeyi korum ak 130 Bakan Yardmcs 132

    Zam an izelgesi 134 Muayene 135

    KiiUk Hans 136 Gre k u l b 138

    Saf olan 1 39 antaj 140

    Sar ve d ils izler oku lu 141 Vandallar 143

    Resimsiz resim k itab 145 Am all k ve oaltm 146

    Velvele 148 T itre im ayar 150

    Ja n u s 'u n saray 152 Monad 154 V asiy tt 156

    A ltn ayar 157 Sur l'eau 161

    N C B L M

    1946-1947

    Sera b itk is i 165 Acele ie eytan karr 166

    Fundalk tan geen olan 167 G olden G ate 169

    Gz ap kapayncaya kadar 169 Btn kk iekler 170

    N e eherehea,p lu s m on coeur 17 1 Prenses Kercenkele 173

  • L 'In u cile beauce 17 5 Constanze 176

    Philem on ve Baukis 177 Er dona feren tes 17 8

    O yunbozan 179 G nednen 182

    Su kat lm am arap 183 Duy im di, nasl kt kalpli o ld u u n u onun 184

    II servo padrone 1 8 7 Aaya, hep daha aaya 189

    Fazilet t im sali 190 R osenkava lier 192

    O d e t te iin requiem 194 M onogram lar 196 K t yolda 198

    Bulmaca 199 O le t 201 I.Q. 202

    W ish fu l T h in k in g 20 3 G erilem eler 205

    M teriye h izm et 206 Monoton 208

    Bykanne olarak k u r t 209 Pahal rprodksiyon 213

    En te lek te l tarihe katk 214 Juvenalis 'in yanl 216

    K urban lk kuzu 219 Tehirci 220

    K k aclar, byk arklar 221 W ho is who 222

    G nderilen b il inm iyo r 224 Consecucio tem porum 22 5

    La nuance / encor' 226 A lm an arks da b u n u yapar 229

  • In nuce 2 30 Sihir li F l t 232

    Sanat nesnesi 23 3 Oyuncak dkkn 235

    N o v iss im u m O rganum 2 37 Sakatat lk 2 39 A bartm ayn 242

    Son bask 244 G izlic i lie kar tezler 247 Suistim ale kar uyar 2 54

    Son olarak 257

    NOTLAR 259

  • M a x iin, kran ve Vaatle

  • S U N U

    Burada dostuma baz paralarn sunabildiim kederli bilim, en eski alardan beri felsefenin asl alan olarak grlm ama onun ynteme dnmesiyle birlikte dnsel ihmale, veciz keyfiliklere ve sonunda unutulua terk edilmi bir blgeyle ilikilidir: Doru yaam retisi. Felsefecilerin bir zamanlar yaam olarak bildikleri ey, nce zel yaamn, sonra da sadece tketimin alan haline gelmitir: Maddi retim srecinin bir eklentisi olarak onun peinden srklenip giden, zerklikten veya kendine ait bir tzden yoksun bir eklenti. Yaamn en dolaysz hakikatini anlamak isteyen kii, onun yabanclam biimini incelemek, bireysel varoluu en gizli, en gzden rak noktalarnda bile belirleyen nesnel gleri aratrmak zorundadr. Dolaysz olandan dolaysz biimde sz etmek, yarattklar kuklalar geip gitmi tutkularn ucuz mcevher benzeri taklitleriyle ssleyen o romanclar gibi davranmak olur. Bir makinenin paralarndan baka bir ey olmayan insanlar, byle romanlarda, hl zne olarak davranma kapasitesine sahip kiiler gibi sunulmaktadr bize - sanki hl onlarn eylemine bal olan bir ey varm gibi. Yaama bakmz, artk yaam olmad gereini gizleyen bir ideolojiye dnmtr.

    Yaamla retim arasndaki -ilkini kincinin anlk bir grnne indirgeyen- bu iliki tmyle samadr. Aralarla amalar yer deitirmitir. Ancak, bu ahmak quid pro gwo'nun [bir eye karlk bir baka ey; alveri] farknda olan clz bir sezgi de henz yaamdan bsbtn silinmi deildir, indirgenmi ve alaltlm z, kendisini bir yzeye dntren byye kar inatla direnmektedir. retim ilikilerindeki deimenin kendisi de, byk lde, sadece retimin yansma biimi ve gerek yaamn karikatr olan "tketim alannda" olup bitenlere, demek insanlarn bilincinde ve bilindnda meydana gelen deimelere baldr. nsanlar, ancak retime kar durarak, bu d

    13

  • zenin iinde bsbtn erimeyi reddederek insana daha yakan bir dnyann domasn salayabilirler. Tketim alannn kendi kt amalan iin savunduu yaam grn de tmyle silinecek olursa, mutlak retim btn vahetiyle egemen olur.

    Yine de, yaam grne dnt lde, zneden yola kan bir dn de yanllardan kurtulamayacaktr. Tarihsel devinimin bugnk evresinde kazand kar konulmaz nesnellik imdilik sadece znenin zlmesine yol at ve onun yerini de henz bir yenisi almad iin, bireysel deneyim u anda eski zneye dayanmak zorunda kalmaktadr. Tarihsel olarak bitmi, mahkm olmutur bu eski zne: Hl kendi-iindir, ama artk kendinde deildir.1 zne hl kendi zerkliinden emindir, ama toplama kamplarnn zneye aka gsterdii hileme imdi znellik biiminin kendisini de etkisi altna almaya balamtr. znel dnte, kendine kar eletirel bir uyanklk gelitirdii anlarda bile, duygusal ve ad bir yn vardr: Dnyann seyriyle ilgili bir yaknmay andnyordur - reddedilmesi gereken bir yaknma, ama samimi olmad iin deil, yaknan znenin bu yaknma halinde tutulup kalmas 've bylece dnyann seyrine kendi payyla katlmas tehlikesine yol at iin. Kiinin kendi bilin durumuna ve deneyimine sadakati, bireyseli aan ve yaplm olduu maddenin adn koyan o sezii inkr ettii lde, her an sadakatsizlie dnme olaslyla ykldr.

    te, yntemi Minima A/ora/a'nnkini de belirlemi olan Hegel de her dzeydeki znelliin srf kendi-iin-varoluuna kar gelitiriyordu savlarn. Yaltlm her eyden nefret eden diyalektik teori, aforiz- may da dpedz benimseyemez. En fazla, Tinin Fenomenolojisi'nn nsznd