strategia globalna unii europejskiej ?aw koziej* strategia globalna unii europejskiej jako...

Download STRATEGIA GLOBALNA UNII EUROPEJSKIEJ ?aw Koziej* STRATEGIA GLOBALNA UNII EUROPEJSKIEJ JAKO KONCEPCYJNY…

Post on 28-Feb-2019

213 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

Stanisaw Koziej*

STRATEGIA GLOBALNA UNII EUROPEJSKIEJ JAKO KONCEPCYJNY FUNDAMENT BEZPIECZESTWA EUROPEJSKIEGO

WPROWADZENIE

Unia Europejska (UE) przesza w swej ewolucji od okresu prestrategicz-nego w sprawach bezpieczestwa (od powstania do 2003 roku), przez okres strategii deklaratywnej (strategia z 2003 r. bdca w istocie tylko swego rodza-ju manifestem polityczno-strategicznym) do prby wdroenia strategii realnej, przyjtej w 2016 r.1 Rada Europejska na posiedzeniu 28 czerwca 2016 r. przyja informacj Wysokiej Przedstawiciel F. Mogherini o nowej strategii polityki zagranicznej i bezpieczestwa UE zatytuowanej Shared Vision, Com-mon Action: A Stronger Europe2. To zrealizowanie zalece z 2014 roku. Rada Europejska w konkluzjach zalecia Wysokiej Przedstawiciel, Komisji i Radzie uwzgldnianie jej w swoich pracach3.

* Stanisaw Koziej prof. dr hab., gen., Uczelnia azarskiego w Warszawie, Wydzia Ekonomii i Zarzdzania, stanislaw.koziej@lazarski.pl

1 Szerzej na ten temat patrz S. Koziej, Ewolucja strategii bezpieczestwa Unii Euro-pejskiej [tekst w druku w ramach publikacji materiaw z konferencji w Uczelni azarskiego 22.05.2017, na temat: 60 lat Traktatw Rzymskich.

2 Shared Vision, Common Action: A Stronger Europe A Global Strategy for the European Unions Foreign And Security Policy, June 2016 [online], http://europa.eu/globalstrategy/en/file/441/download?token=KVSh5tDI

3 The European Council welcomes the presentation of the Global Strategy for the Euro-pean Unions Foreign and Security Policy by the High Representative and invites the High Representative, the Commission and the Council to take the work forward.

European Council meeting (28 June 2016) Conclusions, Brussels, 28 June 2016 [online], https://www.google.pl/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=2&cad=rja&uact=8&ved=0ahUKEwj0hYWl06PRAhVJiCwKHbzrC_cQFggkMAE&url=http

STANISAW KOZIEJ186

Projekt strategii zosta przygotowany przez zesp Wysokiej Przedstawiciel w konsultacji publicznej, w tym z pastwami czonkowskimi, aczkolwiek co do owych konsultacji zgaszano pewne zastrzeenia. Fakt przedoenia kocowej wersji pastwom na dwa dni przed posiedzeniem Rady Europejskiej o tym wiadczy. Warto wic przeanalizowa dokument pod ktem ewentualnych wnioskw na przyszo. Tym bardziej, e przyjty zosta bez wikszej dyskusji i refleksji w bardzo wanym, wrcz zwrotnym punkcie rozwoju UE, jakim stao si referendum o wyjciu Wielkiej Brytanii z UE. Ponadto taka analiza jest potrzebna, poniewa strategia zakada coroczne przegldy, w ktrych ramach dokonywana powinna by ocena jej realizacji.

1. UKAD OGLNY STRATEGII

Analiz Globalnej Strategii Wsplnej Polityki Zewntrznej i Bezpiecze-stwa (WPZiB) UE rozpocznijmy od spojrzenia na jej oglny ukad. Gwna tre strategii jest poprzedzona sowem wstpnym Wysokiej Przedstawiciel F.Mogherini oraz 5-stronicow syntez. Nastpnie w czterech rozdziaach prezentuje si w niej misj UE w sferze bezpieczestwa, zasady dziaa zewntrznych UE, priorytety tych dziaa oraz sposoby zapewnienia ich reali-zacji. Dokument uzupenia wykaz instytucji zaangaowanych w jego przygo-towanie.

Ukad strategii jest logiczny: od interesw, przez zasady i priorytety dziaa-nia dla ich osignicia (strategia operacyjna) do rodkw do tego niezbdnych (strategia preparacyjna)4. Uwag, jak warto w tym kontekcie podnie, to

%3A%2F%2Fwww.consilium.europa.eu%2Fen%2Fmeetings%2Feuropean-council%2F2016%2F06%2Feuropean-council-conclusions_pdf%2F&usg=AFQjCNFbpe-V-lvWHl9hmeLN97pjL52YyA

4 Podzia na strategi operacyjn (dziaania) i preparacyjn (przygotowania do tych dzia-a) w odniesieniu do bezpieczestwa narodowego (pastwa) patrz (MINI)SOW-NIK BBN: Propozycje nowych terminw z dziedziny bezpieczestwa, BBN, 12.08.2015r. [online], https://www.bbn.gov.pl/pl/bezpieczenstwo-narodowe/minislownik-bbn-pr-opozy/6035,MINISLOWNIK-BBN-Propozycje-nowych-terminow-z-dziedziny-bezpieczenstwa.html?search=510552409

Strategia operacyjna bezpieczestwa narodowego (bezpieczestwa pastwa) dzia (dziedzina) strategii bezpieczestwa narodowego (bezpieczestwa pastwa) obejmu-jcy zasady i sposoby osigania celw strategicznych (realizacji operacyjnych zada strategicznych w dziedzinie bezpieczestwa narodowego) w przewidywanych warun-kach (rodowisku) bezpieczestwa oraz okrelenie wymaga operacyjnych wobec sys-temu bezpieczestwa narodowego.

Strategia globalna Unii Europejskiej jako koncepcyjny fundament bezpieczestwa europejskiego 187

brak dogbnej oceny i prognozy rodowiska (warunkw) bezpieczestwa UE w nadchodzcych latach, w jakich przyjdzie jej realizowa sw misj na rzecz interesw obywateli i pastw czonkowskich, okrelon na pocztku strategii.

W obecnej wersji problematyka ta jest jedynie bardzo marginalnie wspo-mniana w pstronicowym deklaratywnym wprowadzeniu do caego doku-mentu. Sygnalizuje si tu trafnie najwaniejsze zagroenia, wyzwania i ryzyka, jak kryzys egzystencjalny wewntrz i na zewntrz UE, zagroenia dla UE, kwestionowanie projektu europejskiego, naruszenie adu bezpieczestwa europejskiego na wschodzie, terroryzm i przemoc na poudniu i w Europie, napicia midzy wzrostem gospodarczym a demografi w Afryce, napicia bezpieczestwa w Azji, czy zmiany klimatyczne. Wskazuje si take na szanse globalnego wzrostu, mobilnoci, postpu technologicznego. Jednake ograni-czenie si jedynie do takiego hasowego wyliczenia zagroe, wyzwa i szans to zdecydowanie za mao dla okrelenia realistycznej strategii operacyjnej ipreparacyjnej w dziedzinie bezpieczestwa.

Naleaoby zatem w kolejnych pracach strategicznych (np. w ramach corocznych przegldw rekomendowanych przez strategi5) zastanowi si nad dodaniem drugiego punktu midzy misj i strategi operacyjn (zasadami i priorytetami dziaa zewntrznych) dotyczcy oceny i progno-zy rodowiska bezpieczestwa europejskiego. Wtedy ukad strategii byby zgodny z uniwersalnym modelem cyklu strategicznego: identyfikacja celu strategicznego (interesw, misji), ocena i prognoza rodowiska bezpiecze-stwa, okrelenie koncepcji operacyjnej, okrelenie koncepcji preparacyjnej6 (patrzrys.1).

Strategia preparacyjna bezpieczestwa narodowego (bezpieczestwa pastwa) dzia (dziedzina) strategii bezpieczestwa narodowego (bezpieczestwa pastwa) obejmu-jcy zasady i sposoby przygotowania (utrzymywania i transformacji) systemu bezpie-czestwa narodowego (realizacji preparacyjnych zada strategicznych w dziedzinie bezpieczestwa narodowego) stosownie do wymaga wynikajcych ze strategii opera-cyjnej.

5 Pierwszy Raport CARD (Coordinated Annual Review on Defence) ma by przed-stawiony ministrom obrony w 2018 roku. Patrz From Shared Vision to Common Action: Implementing the EU Global Strategy, Year 1, s. 22 [online], http://europa.eu/globalstrategy/sites/globalstrategy/files/full_brochure_year_1.pdf

6 Szerzej na temat cyklu strategicznego patrz Biaa Ksiga Bezpieczestwa Narodowego, Wyd. BBN, Warszawa 2013, s. 20 [online], http://www.spbn.gov.pl/ftp/dokumenty/Biala_Ksiega_inter_mm.pdf

STANISAW KOZIEJ188

Rysunek 1 Cykl strategiczny

Cykl strategiczny (procedura budowania strategii)

Samoidentyfikacja strategiczna podmiotu: diagnoza pastwajako podmiotu bezpieczestwa (podstawy bezpieczestwanarodowego) oraz zdefiniowanie interesw narodowych i celw strategicznych w dziedzinie bezpieczestwa

Prognoza rodowiska bezpieczestwa: prognoza zewntrznychi wewntrznych warunkw bezpieczestwa ocena przyszociowychwarunkw realizacji interesw narodowych i osigania celwstrategicznych w dziedzinie bezpieczestwa

Projekcja strategii operacyjnej: sformuowanie koncepcji dziaastrategicznych sposb osigania celw strategicznych w danych warunkach rodowiska bezpieczestwa

Projekcja strategii preparacyjnej: sformuowanie koncepcji przygotowa strategicznych sposobu utrzymywania i transformacji systemu bezpieczestwa narodowego stosownie do przyszociowych potrzeb operacyjnych

PODMIOTBEZPIECZESTWA

RODOWISKOBEZPIECZESTWA

STRATEGIAOPERACYJNA

STRATEGIAPREPARACYJNA

rdo: opracowanie wasne.

2. STRATEGICZNA MISJA UE W DZIEDZINIE BEZPIECZESTWA

Punktem wyjcia kadej strategii jest okrelenie wasnych celw, co w przypadku strategii bezpieczestwa oznacza zidentyfikowanie i zdefinio-wanie interesw narodowych (jeli mamy do czynienia ze strategi bezpie-czestwa narodowego, bezpieczestwa pastwa) lub okrelenie misji (jeli mwimy o strategii organizacji midzynarodowej)7. Dobrze, e strategia UE od tego wanie rozpoczyna. Co prawda nie uywa pojcia misji, ale wisto-cie j wanie okrela w pierwszym kroku, odwoujc si do wyznawanych przez jej czonkw wsplnych wartoci i interesw. To nowoczesne i logiczne podejcie, jako e wszystkie inne elementy strategii musz by temu wanie podporzdkowane: interesom lub misji8.

7 Zob. np. haso interesy podmiotu bezpieczestwa w (MINI)SOWNIK BBN: Propo-zycje nowych terminw z dziedziny bezpieczestwa, BBN, 12.08.2015 r. [online], https://www.bbn.gov.pl/pl/bezpieczenstwo-narodowe/minislownik-bbn-propozy/6035,MINIS-LOWNIK-BBN-Propozycje-nowych-terminow-z-dziedziny-bezpieczenstwa.html

8 Spotykane czasami rozpoczynanie cyklu strategicznego od oceny warunkw bezpie-czestwa jest raczej podejciem operacyjnym (wykonawczym realizacyjnym w sto-sunku do nadanych z zewntrz celw, zada), a nie strategicznym (koncepcyjnym).

Strategia globalna Unii Europejskiej jako koncepcyjny fundament bezpieczestwa europejskiego 189

W definiowaniu misji UE w dziedzinie bezpieczestwa strategia stara si pogodzi dwa podejcia: realizmu i liberalizmu, ktrych wyrazem s interesy iwartoci. Strategia stwierdza wprost:

Nasze interesy i wartoci id rka wrk. Mamy interes w promowaniu naszych wartoci w wiecie. Jednoczenie nasze fundamentalne wartoci s wmontowane w nasze interesy. Pokj i bezpieczestwo, dobrobyt, demokracja i oparty na poszanowaniu zasad ad wia-towy s ywotnymi interesam

Recommended

View more >