praca z czytelnikiem dziecięcym w bibliotece publicznej miasta i gminy międzyrzecz

Download Praca z czytelnikiem dziecięcym w Bibliotece Publicznej Miasta i Gminy Międzyrzecz

Post on 04-Oct-2020

9 views

Category:

Education

0 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Ta praca stanowi wstęp do szerszego opracowania dotyczącego pracy z najmłodszymi w Oddziale dla Dzieci Biblioteki Publicznej w Międzyrzeczu.

TRANSCRIPT

  • Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy w Międzyrzeczu

    2020 r.

    Praca z czytelnikiem dziecięcym

    w Bibliotece Publicznej Miasta

    i Gminy Międzyrzecz Krystyna Pawłowska

    Bibliotekarz

  • 1

    R O Z D Z I A Ł 2

    Biblioteki publiczne w Polsce – ogólna charakterystyka

    2.1 Istota biblioteki

    Biblioteka (gr. biblion albo biblos – książka; theke – składnica, lokal, budynek, szafa)

    to instytucja, która gromadzi, opracowuje, konserwuje, chroni, informuje i udostępnia zbiory

    tekstowe, audiowizualne, elektroniczne, hipertekstowe. Zakres i forma działania biblioteki

    zależy od poziomu cywilizacyjnego i kulturowego danego społeczeństwa oraz rzeczywistych

    potrzeb informacyjnych i czytelniczych środowiska lokalnego i ogólnokrajowego, w którym

    biblioteka działa 1 .

    Geneza samej instytucji wiąże się z cywilizacją klasyczną, Rzymianie przyjęli bowiem

    słowo bibliotheca od swych sąsiadów zza Morza Jońskiego. Natomiast niemal nic nie

    wiadomo o bibliotekach w starożytnym Egipcie i trudno się temu dziwić, jako że nie było tam

    wyraźnego rozgraniczenia między księgozbiorem a archiwum – wszak dokumenty i książki

    miały taką samą formę zewnętrzną i w podobny sposób były przechowywane 2 .

    O dziejach bibliotek średniowiecznych możemy mówić dopiero od przełomu V i VI

    w. Organizacja średniowiecznych, klasztornych bibliotek bierze swój początek z przepisów

    reguły zakonnej. Na przykład reguła św. Benedykta określała obowiązki bibliotekarza, inne

    reguły z VI i VII w. zakonów męskich i żeńskich określały jakość i warunki lektury, zalecały

    przepisywanie rękopisów i organizowanie bibliotek 3 .

    W średniowiecznych bibliotekach, umieszczonych w zakrystii kościelnej, w klasztorze

    lub w specjalnej przybudówce przy kościele, do XIII w. układano księgi najczęściej na

    półkach w szafach zamykanych drzwiami. W XIV w. pojawił się pulpit z pochyłą przykrywą,

    na której kładziono księgi. W najbogatszych bibliotekach księgi przechowywano w specjalnej

    sali, rozmieszczając je na pulpitach ustawionych w pobliżu okien, prostopadle do murów

    fasadowych. Niekiedy przy pulpitach znajdowały się ławki umożliwiające czytanie ksiąg na

    miejscu 4 .

    W niektórych bibliotekach przymocowywano księgi na stałe do pulpitów za pomocą

    żelaznych łańcuchów, dość mocnych i wystarczająco długich, aby umożliwić wygodne

    1 Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku. Tom I A-F., T. Pilch (red.), Warszawa 2003, s. 374.

    2 B. Kosmanowa: Tysiąc lat bibliotek w Polsce, Wrocław 1978, s. 3.

    3 K. Głombiowski, H. Szwejkowska: Książka rękopiśmienna i biblioteka w starożytności i

    średniowieczu, Warszawa 1979, s. 97-98. 4 S. Dahl: Dzieje książki, Wrocław 1965, s. 85.

  • 2

    czytanie; łańcuch przytwierdzano jednym końcem do dolnego lub górnego brzegu okładki,

    a drugim – do sztaby umieszczonej nad lub pod pulpitem. Tak zakute księgi mogły być

    odpinane tylko za pomocą klucza. W bibliotece znajdowała się zazwyczaj wolna przestrzeń,

    gdzie księgi stały w szafach i mogły być wypożyczane mnichom do czytania w celach.

    Zwyczaj umieszczania ksiąg na pulpitach zachował się w wielu bibliotekach aż do XVI,

    a nawet XVII w. Używano również pulpitów wyposażonych u góry w półki, pozwalające na

    ustawienie większej ilości ksiąg.

    Księgi na półkach były ustawiane do ściany grzbietami, toteż nie przywiązywano wagi

    do ich ozdabiania. Obecny zwyczaj ustawiania książek grzbietami na zewnątrz pochodzi

    dopiero z XVII w. Tytuł księgi wypisywano atramentem na kawałku pergaminu i przylepiano

    go do górnej okładziny albo wypisywano na przednim cięciu, aby był widoczny, gdy księga

    stanie na półce; czasem pisano tytuł na dolnym cięciu, by można go było odczytać, jeśli

    księga będzie leżeć na pulpicie 5 .

    Ta stałość miejsca i nieruchomości książki średniowiecznej jest w jaskrawej

    sprzeczności z dzisiejszymi usiłowaniami bibliotek, żeby książkę uczynić jak najbardziej

    przenośną. Obecnie książka dociera do czytelnika, dawniej czytelnik podróżował do miejsca

    pobytu książki. Istniejący zwyczaj wypożyczania książek do wewnętrznego użytku klasztoru

    lub na zewnątrz, pod zastaw lub zamianę, nie zmienia zasadniczo stałości zbiorów

    bibliotecznych.

    Nie zawsze jednak łańcuchy chroniły przed kradzieżą. Z uwag na starych katalogach

    rękopisów dowiadujemy się, że książki wycinano nieraz, zostawiając wiszące na łańcuchach

    puste deski oprawy. Tak samo mało zachowało się cennych opraw w stanie nienaruszonym,

    gdyż niszcząca ręka często wydzierała z arcydzieła złotniczej oprawy drogie kamienie

    i szlachetny metal 6 .

    2.1.1. Początki bibliotek w Polsce

    Jeśli chodzi o Polskę, to nie można wątpić że od tej chwili, gdy zaczęło się tu krzewić

    i ugruntowywać chrześcijaństwo, rozpoczął się także import książek, a mianowicie rękopisów

    niezbędnych do pracy misjonarskiej i do sprawowania obrzędów kościelnych. Były to więc

    księgi liturgiczne, a także Biblia (zwłaszcza Nowy Testament), zbiory kazań itp. Rzecz jasna,

    że tego typu pojedyncze rękopisy początkowo nic stanowiły jeszcze księgozbiorów, lecz

    zaledwie ich zalążki. Dopiero z biegiem lat z tych zalążków rozwinęły się po klasztorach

    5 Ibidem, s. 85-87.

    6 K. Głombiowski, H. Szwejkowska, op. cit., s. 98-99.

  • 3

    i przy stolicach biskupich właściwe biblioteki. Konkretnym, a najdawniejszym tego

    świadectwem jest katalog Krakowskiej Biblioteki Katedralnej z r. 1100, złożony z 47

    rękopisów, których przeszło połowa miała treść liturgiczną. Z pozostałej reszty cząstka

    wykazywała treść świecką, co warto podkreślić. Między innymi były tam dzieła rzymskich

    klasyków, jak Owidiusza, Persjusza, Salustiusza, Terencjusza itp. Na tym przykładzie

    widzimy już działanie drugiego czynnika, jaki w owych czasach wywołał potrzebę posiadania

    książek: były nim szkoły, w których wówczas pielęgnowano czytanie i objaśnianie

    starożytnych poetów i prozaików łacińskich 12

    .

    Krakowski katalog z r. 1100 jest dziś, niestety, jedynym tego rodzaju zabytkiem dla

    Polski XII wieku. Ponieważ jednak dobrze funkcjonujące katedry biskupie i złączone z nimi

    szkoły istniały wówczas w Polsce także i gdzie indziej (Gniezno, Płock. Poznań itp.), godzi

    się przypuścić, że również i w tych miejscowościach nie brakło większych lub mniejszych

    bibliotek, a brak wyraźnych na to dowodów wytłumaczyć należy tym, iż zaginęły one wśród

    rozlicznych klęsk i zawieruch dziejowych, na jakie Polska była narażona w późniejszych

    stuleciach 13

    .

    Rolę wiodącą w upowszechnianiu piśmiennictwa odgrywały prężne środowiska

    intelektualne, w których od XI w. rozwijała się literatura w języku łacińskim. Obok

    lapidarnych zapisek rocznikarskich dowodem pracy twórczej, dla której niezbędne było

    korzystanie z istniejących księgozbiorów, stało się pierwsze dzieło historyczne związane

    z ideologią piastowską- „Kronika” Anonima Galla. Jego śladami podążył sto lat później

    biskup krakowski Wincenty, zwany Kadłubkiem. Pierwszym znanym z imienia bibliofilem

    polskim był Iwo Odrowąż, biskup krakowski. Jego księgozbiór składał się z 32 tomów

    i obejmował 41 tytułów; zawierał dzieła nabyte przede wszystkim podczas studiów

    zagranicznych 7 .

    Do najstarszych bibliotek w Polsce należą: w XI w. biblioteki katedralne, kapitulne,

    klasztorne; Biblioteka Uniwersytecka w Krakowie (XIV w.); biblioteki dworskie, rodowe,

    mieszczańskie; biblioteki miejskie kolegiów zakonnych (jezuickie, pijarskie); pierwsza

    biblioteka publiczna i narodowa – Biblioteka Załuskich (1747). W okresie zaborów swoje

    prywatne zbiory upubliczniali: Raczyńscy, Krasińscy, Tarnowscy, Dzieduszyccy 8 .

    2..2. Podział bibliotek

    Biorąc pod uwagę różne kryteria, można wyróżnić następujące typy bibliotek (tab.1)

    7 B. Kosmanowa, op. cit., s. 7-8.

    8 Encyklopedia pedagogiczna, op. cit., s. 374.

  • 4

    Tabela1. Podział bibliotek według różnych kryteriów ze względu na:

    charakter środowiska czytelniczego i formy

    wykonywanych usług

    biblioteki naukowe

    biblioteki fachowe

    biblioteki szkolne i pedagogiczne

    terytorialny zasięg działania biblioteki narodowe

    biblioteki regionalne

    zakres tematyczny księgozbioru biblioteki ogólne

    biblioteki specjalne

    metodę udostępniania biblioteki prezencyjne

    biblioteki wypożyczające

    biblioteki publiczne

    zależnie od osób prawnych, utrzymujących

    i finansujących

    biblioteki państwowe

    bibli