paradokslar Üzerinde raks-senail Özkan

Download Paradokslar Üzerinde Raks-Senail Özkan

Post on 17-Jul-2015

292 views

Category:

Documents

2 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

PARADOKSLAR ZERNDE RAKS SchopenhauerSchopenhauer tam bir paradokslar filozofudur. Ateisttir, mistik ve pesimisttir; hayat ve felsefesi paradokslarla doludur. Ancak o tezatlar ve tereddtlerden ylmayan bir filozoftur. Szn saknmadan syler; doruluk, cesaret ve samimiyet onun karakteridir. O, insana rperti ve korku veren; ve deta bir soyut kavramlar da halini alan felsefenin da da problemleri arasnda bir akrobat cesaretiyle ve bilgece dolar. Schopenhauer metafizik bunalmlarn ve derin phelerin filozofudur; btn dnceleri ciddi bir kritik ve kriz mahsuldr. Felsefenin tm problem alanlarnda yeniliki ihtirasl ve ateli bir tartmacdr. Merhamet etiinin mimardr. Hayata kar menfi ve bedbin tavryla tannan filozof, yetkin bir estetikidir. Sanat, edebiyat, edebiyatn btn trleri, msik, mimar, heykel ve resim gibi tm estetik mevzularda r ac orijinal fikirleri vardr. El att her konuya yeni yorumlar ve almlar getirmitir. Felsefe merakllarna, felsefeden korkan merakllara roman tadnda lirik bir felsefe kitab...TKEN NERYAT A.. stikll Cad. Ankara Han 99/3 80060 Beyolu-stanbul Tel: (021 2) 251 03 50 Faks: (021 2) 251 00 1 2 Ankara irtibat brosu: Yksel Caddesi: 33/5 Yeniehir - Ankara Tel: (0312) 431 96 49 nternet: www.otuken.com.tr E-posta: otuken@otuken.com.tr Dizgi - Tertip: tken Kapak Basks: Birlik Ofset

Kim dervilik ister ise diyem ona nitmek gerek erbeti elinden koyup auyu n etmek gerek

Yunus Emre

Beni okuyan, ...mnhasran sfilerin tasavvufunu da okumaldr. Arthur Schopenhauer

Her acy dindarne bir sabrla karlayan hayata hep gler yzle bakan sevgili anneciime-

Arthur Schopenhauer

indekiler PARADOKSLAR ZERNDE RAKS......................................................................................................................... 1 nsz ..................................................................................................................................................................... 3 Girizgh .............................................................................................................................................................. 6 I.Blm -Mistik Felsefe ...........................................................................................................................................12 ki Tarz Mistik Schopenhauer ve Nietzsche .........................................................................................................12 Daha stn bilin................................................................................................................................................21 II.Blm -rade Felsefesi .........................................................................................................................................28 rde ve Tasavvur...............................................................................................................................................28 Menf mutluluk ve mspet strap ........................................................................................................................37 rade, Akl Ve Bilin ............................................................................................................................................57 III.Blm Estetik ...................................................................................................................................................62 Sanat Felsefesi ..................................................................................................................................................62 I -Vita contemplativa Estetik temaa ...............................................................................................................65 II -Gzel sanatlarda dereceler .........................................................................................................................84 IV.Blm Etik ..................................................................................................................................................... 138 a) Kant'n Ahlk Metafizii................................................................................................................................. 138 b) Schopenhauer contra Kant ........................................................................................................................... 146 c) Schopenhauer'n Ahlk Felsefesi -Merhamet etii-......................................................................................... 157 Son Sz Olarak .................................................................................................................................................... 182 BBLYOGRAFYA ................................................................................................................................................ 183 Index ................................................................................................................................................................... 186

nszRencide olur dde-i huff ziyadan Ziya Paa Felsefe ne sadece akademik evrelerin mlkdr ne de bir sosyete lksdr. Felsefe, her eyden nce kendi varln sorgulayan, varoluu anlamaya alan; Tanr, metafizik, etik ve estetik gibi konularda dnen, sonsuzluu dleyen insann zihn faaliyetidir. Varln dnceye, sanata, felsefeye ve etie aanlar varlklarnn yceldiini, oaldn, zenginletiini ve hayatlarnn bir muhteva kazandn, baklarnn keskinletiini, artk hayat ve dnyay farkl bir perspektiften grdklerini fark edeceklerdir. Buna karlk felsefeye, sanata, estetie ve dnceye bgne kalanlar ve stelik bunu marifet sayanlar hi phesiz hayatlarnn zevalinde varlklarnn kldn, azaldn, daraldn ve fakirletiini hznle anlayacaklardr. Dnce ndan, phe nurundan ve her felsef ziyadan kaan bu nevi dncesiz ve kaygsz insanlar, Kur'an bir tabirle, "asra yemin olsun ki ziyandadrlar." Onlarn gzlerini ufka amak, ruhlarn mn yla aydnlatmak, idraklerini metafizikle buluturmak felsefenin, sanatn ve estetiin ve de tefekkrn gayesi olmak gerektir. Gnmzdeki teknoloji, elektronik, bilgi ak ve haber alma alanndaki gelimeler gz nnde bulunduruldukta, an insan bcek gzne sahiptir; tm istikametleri grme ve tarama imkn ve teknik donanmna sahiptir; ancak, bununla beraber kendini grme, kendini bilme, kendi varln tanma, hayat ve varoluu anlama ve sorgulama marifetinden bir hayli uzaktr. Aslnda felsefe konusunda insanmz kuatan nyarglar karanln aydnlatmak iin tm mealeleri yaksak yeridir ve yine de azdr. Azdr nk felsefe, birok itibarl air ve dnrmzn de abartl yarglaryla toplum hayatndan neredeyse tmden koyulmutur.1 Toplumun ortak kanaati udur ki felsefe, bir uval rk ceviz ierisinde salamna tesadf etme araydr. Acaba felsefe hakikaten bu mudur?! Hi phesiz bu deildir; ancak bu konuda kolektif bilin ylesine bir karanla gmlmtr ki, hangi mealeyi yakarsak yakalm ufkumuz hayli zaman daha geceyle evrili kalacaa ve bu balamda yeni nesillerin felsefeyi hr dnce olarak benimsemesi ve sevmesi de epeyce zaman alacaa benzemektedir.

1-Dnce tarihimizde, her ne hikmetse, felsefeye sempati duyulmamtr. Felsefe ve hikmetle itigal lzumsuz hatt zararl addedilmitir. Nabi gibi hikmet sahibi byk bir airin felsefenin aleyhinde olmas anlalr gibi deildir. Nabi, Hayriye-i Nabi's'inde olunun felsefeden uzak durmasn istiyor:

Hikmet- felsefeden eyle hazer Evliya nshasna eyle nazar. Ayn ekilde air Vehbi, Ltfiye-i Vehb'sinde oluna yle nasihat ediyor:

Felsefiyyta tevaggul itme Rz-u eb an teemml itme. Abdlmecit bin eyh Nasuh adl baka bir air ii daha da ileri gtrr ve der ki: Hakm-i feylesof- mantkye

Di kim bilgil haramdr ilm-i mantk.

Bu byle olmakla birlikte, bu konuda teselli kabilinden minik bir gelimeyi de gz ard edemeyiz. Hakikaten kitap reyonlarnda felsefe, sanat, estetik ve etik gibi konulardaki yaynlarn gnden gne oaldn grmek mit vericidir. Bu yaynlarn ho olmayan taraf ise ar, duru, anlalr, halis bir Trkeden mahrum olulardr. Bir medeniyet ve iir dili olan Trkenin, felsef ve estetik mevzular izah ederken ne hale getirildiini grmek insana cidden ac vermektedir. Dil zevkinden yoksun, felsef dnceye ve terminolojiye hkim olmayan szde dnrlerin ve tercmanlarn pili evirir gibi hem gzel Trkemizi ve hem de Batl veya Doulu filozof ve dnrleri ne hale evirdiklerini grmemezlikten gelemeyiz. O yzden evvela dil diyoruz; dnceye kvamn ve derinliini veren dil zevkinde srar ediyoruz. Sylenilen her szn, kaydedilen her ibarenin, her kavramn byk bir tarihi, uzun bir zaman dilimini ve gelenei ardndan srklediini unutmamak gerekir. Bu satrlarn mellifi, tercih ettii her ibare ve kavramda, her sz ve kelimede bir zaman, kltr ve slp bilinci tatmak ve tattrmak istemitir. Bu balamda medeniyetleri "slp" nokta-i nazarndan yorumlayan Alman edebiyat tarihisi Fritz Strich'e hak vermektedir.2 slp dildeki vahdettir, ruhun pozisyonudur, bir yaama tarzdr, bir serencamdr. Dil da doruklarndan, kayalklardan szlp gelen hr ve gr akan tertemiz bir su gibidir; kk mdahalelere ses karmasa da, ona daa yukar akmasn emredemezsiniz. O yzden ben grl grl akan Trkemizin ynn daa evirmek ve daa yukar akmasn isteyenlere akl erdiremiyorum. Kk, gemii ve asaleti olmayan kelimelere hi itibar etmedim ve bundan byle de etmeyeceim.

2- Winckelmann da Yunan sanatn devreye ayrr: Yksek slp, gzel slp, yeni slp.

Bu tavr asla yeniye, gzele ve deiime kar bir tavr deildir. Tam aksine bu tavr yeniyi, gzeli ve deiim ierisinde deimeyeni, eskimeyeni takdir ve tercih etmekten ibarettir. Dil ve slp ile ilgili olarak bu kadarcn syledikten sonra, gelelim Schopenhauer meselesine... Niin Schopenhauer? Niin Kant, Hegel, Heidegger veya bir bakas deil de Schopenhauer? Bu konuda ne sylersek syleyelim, aslnda tercih tamamen sbjektiftir, ahsdir. Thomas Mann, onun iin "irrasyonellerin en rasyonel filozofu" der. Evet, Schopenhauer gerekten "rasyonel bir filozof'tur; hatta en rasyonel, en acmasz, en radikal ve daha garibi ateist ve mistik filozoftur. Schopenhauer, paradokslar zerinde raks eden bir filozoftur. Aslnda bunda alacak bir taraf yoktur; zira