okrug karlovac

Download okrug karlovac

Post on 05-Feb-2017

275 views

Category:

Documents

9 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • INSTITUT ZA HISTORIJU RADNIKOG POKRETA PRILOZI ZA POVIJEST SOCIJALISTIKE REVOLUCIJE

    Recenzenti:

    Dr HODIMIR SIROTKOVIC DRAGUTIN SCUKANEC

  • MILAN BEKIC IVO BUTKOVIC SLAVKO GOLDSTEIN

    OKRUG KARLOVAC 1941

    ZAGREB 1965

  • Autori poglavlja

    M I L A N B E K I C5, 7, 8. i 9. poglavlje

    I V O B U T K O V I C Uvod, 6. i 10. poglavlje

    S L A V K O G O L D S T E I N1, 2, 3. i 4. poglavlje

    Autori priloga

    R A D O V A N R A D O V I N O V I C Kazalo osobnih imena

    i kazalo geografskih imena

    S T J E P A N R U B E T I C Geografske karte

    U R O Z A T E Z A L O Udarne grupe i odredi

    UrednikD A N I E L I V I N

  • Napomena urednikog odbora

    Razvitak narodnooslobodilake borbe u karlovakom okrugu nosio je po mnogo emu sva ona obiljeja to su karakteristina za cjelokupan razvoj oslobodilakog rata i socijalistike revolucije u Hrvatskoj.

    Od ranije jak radniki pokret u gradu Karlovcu i dovoljno razgra- nata organizacija Komunistike partije u okrugu bili su temelji na kojima je ve u prvoj godini NOB-a izrastao masovni antifaistiki oslobodilaki pokret i brojne dobro organizirane partizanske formacije. Okrunom komitetu KPH za Karlovac u kome su djelovali takvi istaknuti revolucionari kao Ivo Marinkovi, Josip Kra i niz drugih polo je za rukom, naroito od 1938. godine, da konsolidira partijsku organizaciju i proiri politiki utjecaj Komunistike partije u narodu, to je bilo od velikog znaenja za pripreme i tok NOB-a u tom kraju.

    Na Kordunu i Baniji ustaki reim otpoeo je provoenje svog zloinakog plana o prekrtavanju, raseljavanju i isirebljenju srpskog stanovnitva u NDH, raspirujui ovinistiku mrnju pozivanjem na potlaenost i neravnopravnost hrvatskog naroda u Kraljevini Jugoslaviji. S druge strane velikosrpski elementi pokuavali su organizirati etniku akciju radi osvete nad hrvatskim i muslimanskim stanovnitvom. I upravo zato ovdje je dola do punog izraaja politika bratstva i jedinstva, to ju je proklamirala Komunistika partija Jugoslavije, a koja je sprijeila irenje razdora i bratoubilakog rata to su ga na tom podruju htjeli raspiriti ustaki i etniki elementi.

    Povoljnom razvoju ideje bratstva i jedinstva u tom kraju pored opeg utjecaja Partije pridonijela je i injenica, da su prvi komunistii antifaisti koji su iz Karlovca doli u partizane na Kordun bili Hrvati, pa se tako od prvih dana stvaralo bratstvo i jedinstvo u borbi protiv njemakog i talijanskog okupatora i njihovih slugu.

    Na takovim temeljima na bogatoj tradiciji radnikog pokreta u samom gradu i afirmaciji politike bratstva i jedinstva u itavom kraju razvijao se i jaao NOP i oruana partizanska borba u okrugu Karlovac kroz sve etiri godine oslobodilakog rata i revolucije.

    Razvoj NOB-a na tem podruju kao i u cjelini u Hrvatskoj bio je ravnomjeran i postepen, bez nekih naglih skokova, ali i bez veih

    5

  • kriza i oseka. Na samom poetku oruane borbe potkraj mjeseca jula1941. godine na Kordunu je bilo, zajedno s pridolim aktivistima iz Karlovca i Zagreba, oko 180 lanova Partije. Taj broj se ve u slijedea2 mjeseca pretvorio u 690 naoruanih boraca svrstanih u 28 partizanskih odreda, a itav teritorij podijeljen je na 4 vojna rajona, koji su prerasli u 4 bataljona.

    U tako povoljnim poetnim uvjetima CK KPH je potkraj 1941. godine u malom kordunskom selu Vukovii na obroncima Petrove gore pristupio formiranju Glavnog taba Hrvatske. Djelujui neko vrijeme iz tog mjesta, GH je kasnije u toku godine premjestio svoje sjedite u selo Zbjeg na junom Kordunu. Tako je u toku 1941. godine Kordun bio centralno podruje narodnooslobodilake borbe u Hrvatskoj.

    Poetkom godine 1942. formiran je tab Grupe kordunakih narodno- oslobodilakih partizanskih odreda,. koji je u pet bataljona Prvog i Drugog kordunakog NOP odreda imqo oko 2.500 partizana. Kada je 8. VII1942. formirana Prva brigada Hrvatske, dva bataljona s Korduna ulaze u njen sastav. Potkraj ljeta iste godine kordunaki odredi prerasli su u IV i V kordunaku brigadu koje su bile meu prvim brigadama NOV i PO Hrvatske. U isto vrijeme osnovana je i Komanda kordunakog podruja sa 3 bataljona i podreene korhande pojedinih mjesta.

    Usporedo s porastom broja i snaga partizanskih jedinica i irenjem oslobodilakog teritorija irila se i mrea narodnooslobodilakih odbora. U karlovakom okrugu prvi odbor nove revolucionarne narodne vlasti formiran je na podruju opine Km jak u mjesecu septembru 1941. Svega mjesec dana iza toga na tom podruju postoji oko 10 mjesnih i jedan opinski NOO. Potkraj 1941. godine na podruju Karlovca i Korduna radi 109 mjesnih, 18 opinskih i 4 kotarska narodnooslobodilaka odbora.

    U novembru 1942. godine kada je u karlovakom okrugu radilo, pored Okrunog narodnooslobodilakog odbora, ve i 5 kotarskih sa 23 opinska i 149 mjesnih NOO-a formirana je od oko 2.100 partizana, VIII kordunaka divizija. Gotovo istovremeno, tanije reeno 22. XI 1941. godine, formiran je Prvi hrvatski korpus u koji ulazi i ova divizija. U sastavu tog Korpusa VIII divizija porasla je ve slijedee godine na vie od 5.150, a na kraju rata i na gotovo osam tisua boraca. Isto tako u proljee 1943. godine tri bataljona iz Kordunakog NOP odreda ula su u tek formiranu Unsku operativnu grupu, inei u njoj vojno i politiko jezgro, a djelujui na jednom od najosjetljivijih podruja u toku rata i tako povezujui osloboeni teritorij Hrvatske i Bosne.

    Upravo ovako uspjeni razvoj NOP-a na tom podruju omoguio je u itavom toku rata povremene boravke na Kordunu centralnih rukovodeih organa narodnoolobodilake borbe u Hrvatskoj. Njihovo uspjeno djelovanje bilo je od velikog utjecaja i za sam razvoj NOB-a u tom kraju. Konano, poetkom 1944. godine, Topusko postaje stalno sjedite CK KPH, GS NOV i POH, i ZAVNOH-a, ije je III zasjedanje odrano upravo u tom malom mjestu tui granici Korduna i Banije.

    6

  • Revolucionarna aktivnost karlovakih udarnih grupa jo iz ljeta 1941. dala je poticaj zamahu razvitka narodnooslobodilakog pokreta takoer i u kraju s druge strane rijeke Korane. Tamo, u blioj okolici samoga grada, u proljee 1943. godine formiran je Karlovaki odred koji je imao u svom sastavu etiri bataljona s vie od 600 boraca. Jedinice tog odreda djelovale su na terenu hrvatskih mjesta izmeu Kupe i Mrenice, i tako svojom borbenom aktivnou povezivale taj kraj s Kordunom i Gorskim kotarom. Godinu dana kasnije iz jednog dijela odreda izrasla je Karlovaka brigada koja e na tom terenu voditi borbe sve do osloboenja Karlovca 6. V 1945. godine.

    Rad na knjizi Okrug Karlovac 1941 pokrenut je 1961. godine u okviru proslave 20-godinjice ustanka. Zamisao i pokretanje samoga rada potekli su od Kotarskog komiteta Saveza komunista, Kotarskog odbora Socijalistikog saveza i Kotarskog odbora Saveza boraca u Karlovcu.

    U toku same obrade materijala, a na osnovi obostranog sporazuma, zavrni rad na ovom izdanju knjige preuzeo je Institut za historiju radnikog pokreta u Zagrebu. Ne mijenjajui osnovnu koncepciju u daljem radu, u okviru Instituta teilo se da rukopis dobije to vie na doku- mentiranosti i povijesnoj preciznosti. U tu svrhu iskoritenu je graa Arhiva Komisije za historiju SK KK Karlovac i ona graa fondova Arhiva i Centra za naunu dokumentaciju Instituta koja se odnosi na vrijeme, mjesta i dogaaje obuhvaene ovom knjigom. Posebno treba ukazati da su prilozi koji doprinose cjelovitosti ove knjige iziskivali naroita istraivanja i izvan arhivskih fondova.

    Rukopis knjige pregledali su kao recenzenti Instituta dr Hodimir Sirotkovi i Dragutin Sukanec. Na temelju njihovih primjedaba i sugestija sekcije NOR-a i Nauno-strunog odbora Instituta, autori i urednici knjige pripremili su konanu redakciju teksta i priloga.

    Karlovaki okrug, u svojim granicama iz 1941. godine, meu prvima je u Hrvatskoj postao popritem revolucionarne i partizanske borbe. Zato njen prikaz u knjizi Okrug Karlovac 1941 znai prilog povijesnom istraivanju i kao pregled dogaaja i kao izvor za dalje upoznavanje okolnosti u kojima se pripremala i oblika u kojima se vodila narodno- oslobodilaka borba u naoj zemlji.

    Iz tih razloga Institut za historiju radnikog pokreta u Zagrebu izdaje ovu knjigu u okviru svoje Biblioteke priloga za povijest socijalistike revolucije.

    7

  • Od a u t o r a

    Zamiljena kao prigodno izdanje, knjiga Okrug Karlovac 1941 trebalo je da prema elji pokretaa (Kotarski komitet SKH zajedno s Kotarskim odborom SSRNH i Kotarskim odborom Saveza boraca Karlovac) bude popularno pisana i dokumentirana kronologija dogaaja na podruju okruga Karlovac u 1941. godini. I kasnije, kad je izdavanje knjige preuzeo Institut za historiju radnikog pokreta u Zagrebu, dogovoreno je da se karakter knjige bitnije ne mijenja, ve da se samo nastoji upotpuniti dokumentacija. Nadamo se da je knjiga i u svom sadanjem obliku dovoljno popularno pisana, ali da je u isto vrijeme i dovoljno pregledan i dokumentiran prilog koji e moi posluiti pri daljim naunim historiografskim istraivanjima. elimo zato navesti najvanije izvore i fondove koje smo koristili. To su:

    1. Zbornik dokumenata NOR, tom V, knjiga I, 11 i III, izdanje Vojnoistorijskog instituta, Beograd;

    2. Materijali II okrune partijske konferencije KPH za okrug Karlovac, odrane u martu 1942. u Velikoj Kladui, Arhiv Instituta za historiju radnikog pokreta;

    3. Dokumenti koji se odnose na ratni okrug Karlovac 1941. godine, Arhiv Vojnoistorijskog instituta u Beogradu, prijepisi u Arhivu KK SKH Karlovac;

    4. Dokumenti karlovakog ustakog redarstva, velike upe i drugih neprijateljskih ustanova iz 1941. i 1942. godine, Arhiv KK SKH Karlovac;

    5. Kolektivni napisi o 1941. godini za sve ratne kotare koje su pisale grupe ratnih kotarskih rukovodilaca na traenje CK KPH 1950. i 1951. godine, Arhiv Instituta za historiju radnikog pokreta;

    6. Pojedini brojevi tampe NOP-a iz 1941. godine (Vjesnik i dr.), neprijateljski