O CARTAZ DAS FESTAS DA CORUÑA DE 1907 NO ?· años; (mielitis transversa lumbar)». Dous datos interesantes…

Download O CARTAZ DAS FESTAS DA CORUÑA DE 1907 NO ?· años; (mielitis transversa lumbar)». Dous datos interesantes…

Post on 20-Sep-2018

212 views

Category:

Documents

0 download

TRANSCRIPT

<ul><li><p>427Anuario Brigantino 2013, n 36</p><p>O CARTAZ DAS FESTAS DA CORUA DE 1907 NO MUSEO DAS MARIAS</p><p>* Xess Torres Regueiro betanceiro e autor de numerosos traballos sobre historia local e de Galicia,moitos deles publicados neste mesmo Anuario Brigantino dende 1983.</p><p>O cartaz das festas da Corua de 1907no Museo das Marias</p><p>XESS TORRES REGUEIRO*</p><p>SumarioNoticia sobre o cartaz das festas da Corua de 1907 conservado no Museo das Marias e o seu autor,o pintor e profesor da escola de Artes e Oficios da Corua, Jos Gmez Naya, pouco coecido a causada sa prematura morte aos 38 anos. Peza importante na historia da cartelara galega por tratarse dunraro exemplar de grandes dimensins.</p><p>AbstractNews about the poster of parties of A Corua 1907 which is preserved in the Museo das Marias andof his author, painter and professor of the School of Arts and Crafts of A Corua, Jos Gmez Naya,not much known because of his premature death at age 38. Important piece in the history of Galicianposters because it is a rare copy and also for its dimensions.</p><p>No Museo das Marias de Betanzos amsase dende hai uns anos un cartaz degrandes dimensins que chama a atencin do visitante cando sube os chanzos damonumental escaleira e dobra esquerda no andar. Logo da galera de alcaldes epersoeiros betanceiros, da bandeira da II Repblica procedente do exilio que al se custodia,da espectacular bandeira da Irmandade da Fala de Betanzos, do busto de Castelao procedentede Buenos Aires, obra de Domingo Maza,... atopmonos cunha seccin dedicada aopolifactico betanceiro Francisco Javier Martnez Santiso (Betanzos, 1868-1934), quen foifotgrafo pioneiro, pintor, debuxante, mestre, inteligente municipal.... Al, beira depequenos cadros e obxectos diversos deste relacionados coa sa faceta artstica, campa ogran cartaz anunciador das Fiestas en La Corua 1907.</p><p>O cartaz foi impreso en Valencia pola Imp. Lit. J. Ortega, tal como consta no p deimpresin, en das partes debido s sas dimensins. Esta empresa litogrfica, fundada en1871 (rematou a sa actividade en 1994), foi unha das mis importantes de Espaa e destacouespecialmente na confeccin de cartaces de festas e taurinos. Procede esta peza da coleccindo citado Francisco Javier Martnez Santiso (doada polo seu xenro Luis Veiga) mais non obra deste artista local, senn de J. Gmez Naya, que o asinante do cartaz.</p><p>Probablemente non se conserve en Galicia ningn cartaz de comezos do sculo XXdestas dimensins. E estamos por asegurar que nin siquera nos fondos arquivsticos damesma Corua se conserve este cartaz das sas festas de 1907, hai cento sete anos, obraademis dun artista corus, esquecido e case descoecido.</p></li><li><p>428Anuario Brigantino 2013, n 36</p><p>XESS TORRES REGUEIRO</p><p>As, este cartaz non nin reproducido nin citado no traballo sobre O cartelismo enGalicia. Desde as sas orixes ata 1936, da profesora Mara Luisa Sobrino Manzanares1, onico que coecemos sobre este tema , que si reproduce algunhas portadas de programasde festas de anos anteriores (o de 1904 e o de 1905, ambos de Pedrero2) e posteriores (o de1909, obra de Saborit3; o de 1913, obra de Pedrero, e o de 1914, de Romn Navarro4) a esteque tratamos.</p><p>Di a citada Sobrino Manzanares: Non ser ata 1909 cando se atopen carteis festivosrealizados por autores galegos. Afirmacin que vista deste das festas coruesas de 1907cmpre rectificar retrasndoa alomenos un par de anos. Sabemos ademais que xa en 1906fora confeccionado en Valencia o cartaz das festas coruesas, da autora de Mariano Miguel,quen fora o gaador no concurso de bocetos. Tamn houbo cartaz en 1908, pintado porSaborit e Mximo Ramos, segundo informaba La Voz de Galicia (15 de maio de 1908) eimprimiuse na mesma valenciana imprenta de Ortega. As festas destes anos da primeiradcada do sculo XX eran organizadas pola Liga de Amigos.O AUTOR: JOS GMEZ NAYA</p><p>Pouco se sabe deste artista corus. Non o vemos citado en ningn tratado de artegalego dos que consultamos nin en enciclopedias de temtica galega: Gran EnciclopediaGallega, Enciclopedia Universal Ir Indo. A travs dalgunhas noticias da prensa dapoca conseguimos saber algo sobre el.</p><p>Gmez Naya formarase con Romn Navarro na Escola de Artes coruesa, da que andandoo tempo chegara a ser profesor de Ornamentacin.</p><p>De vez en cando, as sas actividades pictricas trascendan sociedade coruesa,expoendo algns cadros en escaparates de comercios da cidade. As, por exemplo, en1904 El Noroeste falaba de Un cuadro notable do artista corus exposto na papelara deFerrer, que representaba una hermosa nota de la realidad na que amosaba que sabe very sentir el paisaje gallego con todo lo que tiene de potico y melanclico.5 O mesmo xornalen 1905 falaba doutro hermoso lienzo do genial artista que representaba a Don Quijotepreparndose para a sa primeira sada. Segundo noticiaba o xornal corus:</p><p>Fu pintado este cuadro para reproducir en la revista que la Liga de Amigos dar a luzmaana, pero apremios de tiempo impidieron que pudiese hacerse en colores y el Sr . GmezNaya prefiri retirarlo dejarlo publicar en negro. 6</p><p>1. Edicis do Castro, Sada, 1993.2. Pode tratarse de Mariano Pedrero Lpez (Burgos, 1865-Madrid, 1927), pintor e debuxante que viviuen Cantabria.3. Enrique Saborit Aroza (Valencia, 1869-1928), pintor costumista e paisaxista. En 1916 nomeronoacadmico da Real Academia de Belas Artes da Corua, cidade onde viviu un tempo a comezos de sculo.Nas festas coruesas organizadas pola Liga de Amigos encargbase tamn de decorar coches e carrozaspara a batalla de flores.4. Romn Navarro Garca Vinuesa (A Corua, 1854-1928), militar, profesor da Escola de Artes eOficios (o neno Picasso foi seu alumno un tempo), foi un pintor destacado.5. El Noroeste, 24 de novembro de 1904, px. 2.6. El Noroeste, Un cuadro de Gmez Naya, n 3708, 6 de maio de 1905. A revista aludida ElCentenario del Quijote en Galicia. Folleto publicado a expensas de la Liga de Amigos de La Corua.Na parte grfica colaboran Urbano Gonzlez, I. Brocos, Karikato, G. de Castro, F. Llorens, F. Corts,R. Navarro e Seijo Rubio.</p></li><li><p>429Anuario Brigantino 2013, n 36</p><p>O CARTAZ DAS FESTAS DA CORUA DE 1907 NO MUSEO DAS MARIAS</p><p>Tamn noutras actividadesdecorativas destacaba o xenio deGmez Naya. As, colaboraba naconfeccin e decoracin de artsticascarrozas que desfilaban polas festasde agosto, xunto con Romn Navarroe outros artistas corueses ouresidentes na cidade. En 1904 ElNoroeste anunciaba que el e o seuantigo mestre Romn Navarroconfeccionaran as das carrozas dacomitiva anunciadora das festas e omesmo xornal publicaba das despoisa reproducin da da Sala Calvet, dasa autora.</p><p>En 1902, na sesin do 24 dexaneiro, fora proposto e nomeadoacadmico de nmero da RealAcademia de Bellas Artes da Corua,xuntamente con outros dousprofesores e artistas:</p><p>En el concepto de dibujo y pintura alos Seores Don Urbano Gonzlez Varela,distinguido pintor y Profesor de la Es-cuela de Artes Industrias, Don JosGmez Naya, pintor tambin y Profesorde Ornamentacin en dicha Escuela, yDon Gonzalo Braas Fernndez, Profe-sor de dibujo del Instituto y pintor.7</p><p>En maio de 1906 convocabanseoposicins praza de profesornumerario de debuxo xeomtrico daEscola elemental de Industrias yBellas Artes da Corua e Jos GmezNaya presentbase xunto con outrosdezaseis aspirantes. Deles coecemosunicamente a Jos Seijo Rubio, tamncorus.8</p><p>Nese mes de maio a Liga de Amigos acordaba nomear interinamente ao noso artistapara realizar todos los trabajos artsticos y ornamentales que la Liga precisa para la mayor</p><p>7. Pita Fernndez, Francisco A.: Mis sobre Urbano Gonzlez Varela (I), Areal, Revista cultural deSada, n 7, outubro de 2013. Editada por A.C. Irmns Surez Picallo. Reproduce copia da acta acadmica.8. Boletn Oficial de la provincia de Cceres, n 113, 11 de maio de 1906.</p><p>El Noroeste, 24 de novembro de 1904.</p><p>El Noroeste, 6 de maio de 1905.</p></li><li><p>430Anuario Brigantino 2013, n 36</p><p>XESS TORRES REGUEIRO</p><p>brillantez de algunos nmeros de las prximas fiestas, concedindole por su trabajo lacantidad de 750 pesetas en concepto de gratificacin. 9</p><p>Nese mesmo ano Corua Moderna dedicballe a seccin Nuestros artistas cunhafotografa do artista no seu estudo e unha resea que di o seguinte10:</p><p>Es un excelente retratista con el pincel y con el lpiz y sabe harmonizar el parecidoexacto con la soltura que hace vvida la traza del personaje.</p><p>Hace muchos aos que Gmez, siendo un nio, comenz a dar jugo de artista. Desde elestudio de Romn Navarro y desde la Escuela de Bellas Artes, que fueron sus primeroscentros de educacin en el Arte, fu a las redacciones de El Duende y Don Pepito, en dondehizo muchos retratos y caricaturas durante largo tiempo.</p><p>Tambin colabor con sus dibujos en otras publicaciones.Desde el 22 de Noviembre de 1890 ejerce un puesto de profesor en la Escuela de Artes</p><p>e Industrias.Es autor de un tratado de Perspectiva y Sombras, prximo a editarse y ha inventado un</p><p>aparato geomtrico titulado El Proyector.Actualmente es acadmico de nmero de la provincial de Bellas Artes.</p><p>En plena xuventude, e ao ano seguinte de realizar o cartaz das festas coruesas, vaimorrer Jos Gmez Naya, o 8 de decembro de 1908. Daba a noticia La Voz de Galicia o da9, indicando que o xove artista era Catedrtico de la Escuela de Artes e Industrias de estaciudad, de estado solteiro. Unha esquela aparece o mesmo da na pxina 3 do xornalcitado.</p><p>Tamn outro xornalcorus, El Noroeste,dedcalle na portada do da10 un texto necrolxico noque se d conta do enterrorealizado o da anterior,ademais de facer unhaeloxiosa semblanza de</p><p>este malogradoartista, dibujante notable,pintor meritsimo,profesor concienzudo ycompetente, amigocarioso y sincero decuantos con su agradabletrato nos honrbamos y</p><p>9. El Noroeste, n 4027, 22 de maio de 1906.10. Corua Moderna, n 82, 23 de setembro de 1906, px 5. Na hemeroteca da Real Academia Galegaexisten nmeros dos citados El Duende, semanario satrico; defensor de las clases productoras, entreos anos 1886 e 1896, e apenas dous nmeros de Don Pepito, semanario satrico y poltico o 1, de1888, e o 36, de 1889. Moitos dos debuxos humorsticos aparecen sen asinar e unicamente vimos, nanosa incompleta consulta, un retrato asinado por J. Gmez no n 693 (13-1-1895) de El Duende.</p></li><li><p>431Anuario Brigantino 2013, n 36</p><p>O CARTAZ DAS FESTAS DA CORUA DE 1907 NO MUSEO DAS MARIAS</p></li><li><p>432Anuario Brigantino 2013, n 36</p><p>XESS TORRES REGUEIRO</p><p>hombre estudioso que vivi por entero consagrado los pinceles y los libros hasta que unacruel enfermedad lo postr en cama agotando sus energas fsicas. 11</p><p>Ademis El Noroeste, na relacin de defuncins do da, recolle: Jos Gmez Naya, 39aos; (mielitis transversa lumbar). Dous datos interesantes aporta a breve nota: a idade(tera nado en 1869) e a doenza que ocasionou a sa morte. 12A LIGA DE AMIGOS E AS FESTAS DA CORUA</p><p>A principios do sculo XX as festas da Corua foron organizadas durante varios anospola entidade denominada Liga de Amigos. Esta entidade conformbana persoasdestacadas da sociedade e do comercio corueses.</p><p>Narciso Tez de Prado e Leonardo Rodrguez Daz foron os seus presidentes nos anos1905 e 1906, mentres que para o ano 1907 foi elexido Luis Argudn Bolvar e comovicepresidente Jos M Ozores de Prado. A eleccin da directiva que encabezaban estesltimos tivo lugar nunha xunta xeral celebrada o domingo 4 de novembro de 1906 cunhaconcurrencia, segundo El Noroeste, de doscientos y pico de socios. 13</p><p>Luis Argudn Bolvar era un persoeiro importante na Corua. Fora alcalde da cidade entres mandatos (1895-1897, 1900-1901 e 1902-1903), presidira o Sporting Club, e via dedesempear a presidencia da Reunin Recreativa e Instructiva de Artesanos (1905-1906).Morrera nese mesmo ano de 1907. 14</p><p>A pretensin da entidade era conseguir a afluencia de forasteiros cidade herculinadurante o mximo de das do mes de agosto. As festas an dirixidas a unha clase social quese poda permitir veranear e desprazarse Corua dende diversos puntos, e tamn a persoasresidentes nas inmediacins da capital coruesa e no entorno que podan abranguer ascomunicacins da poca.</p><p>Segundo El Noroeste, a Liga de Amigos era unha popular sociedad que en los pocosaos que lleva de existencia tanto ha hecho por atraer a esta poblacin un crecido contingentede forasteros durante el mes de Agosto. 15</p><p>Para sufragar os gastos das festas a Liga de Amigos contaba con axudas diversas. As,o Concello subvencionaba Liga con 10.000 pesetas 16. Tamn a Deputacin lle concedaaxudas. E algn trofeo dos que se disputaban en competicins deportivas era doado nadamenos que pola Casa Real. Diversas entidades coruesas sociais e recreativas colaborabantamn nos festexos: o Nuevo Club, o Circo de Artesanos, Club Nutico, o Sporting Club...Ademis de representantes dos xornais e da prensa local que constituan un comit depropaganda.</p><p>Sabemos que en 1906 e 1907 a Liga de Amigos organizou un concurso de cartaces paraelixir o que anunciara as festas. En 1906 presentaronse cinco bocetos, resultando gaadoro de Mariano Miguel, a quen se lle adxudicou o premio consistente en 250 pesetas. Osemanario Corua Moderna daba a noticia e reproduca o boceto o da 22 de abril. Xusto</p><p>11 El Noroeste, n 4821, 10 de decembro de 1908.12 El Noroeste, n 4821, 10 de decembro de 1908.13 El Noroeste, n 4792, 6 de novembro de 1906.14 Reiriz Rey, Jess Mara: Toda Corua. Temas y cronologas. Briga Edicins, Betanzos, 2004.15 El Noroeste, n 4379, 11 de xullo de 1907.16 La Voz de Galicia, 18 de xullo de 1907.</p></li><li><p>433Anuario Brigantino 2013, n 36</p><p>O CARTAZ DAS FESTAS DA CORUA DE 1907 NO MUSEO DAS MARIAS</p><p>ao p da noticia insertaba unha nota denuestro amigo D. Jos Gmez Naya quedica o seguinte17:</p><p>Sr. Director deCORUA MODERNA:Habiendo circulado estos das con</p><p>insistencia ciertos rumores maliciosos sobrela paternidad de uno de los bocetos de cartelpresentados la Liga de Amigos de laCorua me apresuro destruir el error ymanifestar que jams quise engalanarme conplumas agenas y conste que no medesdorara firmando dicho boceto, antes alcontrario me honrar muchsimo.</p><p>Respecto al haber tomado parte en eljurado dir que tanto el seor Navarro comoyo no hemos pertenecido l y sinicamente los inteligentes Sres. D.Leonardo Rodrguez, Pedregal, Moscoso,Adnez, Garca Rivera, Tella, Barreiro (D.Alejandro) y Rodrguez.</p><p>Sin ms le anticipa gracias y se despidede usted</p><p>Afmo. S. S. Q. B. S. M.J. Gmez Naya</p><p>A verdade que a reproducin doboceto apenas deixa vislumbrar o que serao cartaz definitivo.</p><p>No mes de maio annciase que a Ligade Amigos acordara encomendar casaOrtega, de Valencia, a confeccin dosartsticos carteis anunciadores das festasde agosto, conforme al boceto premiado.18AS FESTAS DE 1907</p><p>As festas dese ano, organizadas polaLiga de Amigos ao igual que as doutrosanos, dividironse en das etapas condescanso dunha semana no medio. Nunhaprimeira etapa, que comezou o 3 de agosto,houbo os seguintes actos e espectculos:cabalgata alegrica, concertos, touros,</p><p>17 Corua Moderna, n 60, 22 de abril de 1906.18 El Noroeste, n 4027, 22 de maio de 1906.</p></li><li><p>434Anuario Brigantino 2013, n 36</p><p>XESS TORRES REGUEIRO</p><p>batalla de flores, concurso hpico, certame de cantos e bailes rexionais, funcin do voto,iluminacins, sesins de fogos de artificio. Nunha segunda etapa houbo regatas, concursode foot...</p></li></ul>

Recommended

View more >