królowa margot

Download Królowa Margot

Post on 25-Jun-2015

254 views

Category:

Documents

3 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

Aleksander Dumas

Krlowa Margot

Tytu oryginau: La Reine Margot

Rozdzia I acina Ksicia Gwizjusza

W poniedziaek 18 sierpnia 1572 roku w Luwrze obchodzono wielk uroczysto. Okna dawnego zamku krlewskiego, zawsze ciemne, zajaniay dzisiaj rzsistym wiatem, a place ssiednie i ulice, zwykle puste, skoro tylko uderzya godzina dziewita na wiey SaintGermain lAuxerrois, dnia tego jeszcze o pnocy byy zapchane posplstwem. Tum ten, grony, zwarty, niespokojny, mona byo wzi w ciemnociach nocnych za ponure i koyszce morze, ktre wynurzajc si z ulic des FossesSaintGermain i de Lastruce, rozlewao si po bulwarach; fale jego podczas przypywu roztrcay si o ciany Luwru, w czasie za odpywu odbijay si o stojcy naprzeciwko paac Burbonw. Pomimo uroczystoci na dworze, a moe wanie z powodu teje, spostrzega si daway jakie grone oznaki wrd ludu, ktry nie spodziewa si, e uroczysto ta jest tylko wstpem do nowej, w osiem dni nastpi majcej, w ktrej mia wzi czynny udzia. Dwr obchodzi zalubiny Magorzaty de Valois, crki Henryka II i siostry Karola IX, z Henrykiem de Bourbon, krlem Nawarry.

Rzeczywicie, tego poranku, na Wzniesieniu urzdzonym przy wejciu do katedry NotreDame, kardyna de Bourbon pobogosawi temu zwizkowi wedug obrzdu stosowanego zwykle przy zalubinach francuskich ksiniczek. Maestwo to zadziwio wszystkich i dao duo do mylenia tym, ktrzy gbiej rzeczy pojmowali; w istocie, trudno byo poj zblienie si dwch nieprzyjaznych stronnictw, jakimi byli protestanci i katolicy. Pytano si, czy mody ksi Kondeusz bdzie mg przebaczy ksiciu Andegaweskiemu, bratu krla, mier ojca swego, zabitego przez Montesquiou pod Jarnac; czy mody ksi Gwizjusz daruje admiraowi de Coligny mier ojca, zamordowanego w, Orleanie przez Poltrota de Mere. Nie dosy na tym: umara przed dwoma miesicami Joanna de Navarre, odwana maonka sabego Antoniego de. Bourbon, ktra doprowadzia do skutku zarczyny syna swego Henryka z ksiniczk krlewskiego domu. Z powodu jej nagej mierci zaczy si rozchodzi dziwne pogoski. Wszdzie szeptano, e Katarzyna de Medici, obawiajc si, aeby si nie wydaa straszna tajemnica wiadoma Joannie, otrua j pachncymi rkawiczkami, przyrzdzonymi przez florentczyka nazwiskiem Ren, bardzo zdolnego do robt tego rodzaju. Wie owa jeszcze bardziej rozesza si i ustalia, skoro po mierci tej wielkiej krlowej dwaj lekarze, z ktrych jednym by synny Ambroy Pare, zostali na danie jej syna upowanieni do sekcji caego ciaa prcz gowy. Poniewa za Joanna de Navarre zostaa otruta jadowitym zapachem, w mzgu wic jedynie naleao szuka ladw strasznej zbrodni. Mwi zbrodni, gdy nikt nie wtpi, e popeniono tu zbrodni. To jeszcze nie wszystko. Krl Karol obstawa przy tym zwizku z uporczyw staoci; takie maestwo bowiem nie tylko przywracao w jego krlestwie

pokj, lecz nawet sprowadzao do Parya znaczniejszych hugenotow francuskich. Poniewa narzeczony by wyznania protestanckiego, narzeczona za rzymskpkatolickiego, naleao prosi o dyspens zasiadajcego wwczas w Stolicy Apostolskiej Grzegorza XIII. Z wydaniem danej dyspensy ocigano si, co bardzo niepokoio zmar krlow Nawarry. Pewnego dnia powierzya ona Karolowi IX sw obaw w tym wzgldzie, na co krl odpowiedzia: Nie martw si o to, moja ciotko. Nie jestem hugenotem, lecz te nie dam si oszuka; w najgorszym razie sam wezm Margot za rk i podczas kazania z synem twoim do otarza poprowadz. Sowa te rozniosy si po miecie i nadzwyczaj uradoway hugenotow, day za duo do mylenia katolikom, ktrzy sami nie wiedzieli, czy krl ich zdradza, czy te odgrywa komedi, ktrej rozwizania lada dzie naleao oczekiwa. Nade wszystko niepojtym byo postpowanie Karola IX wzgldem admiraa de Coligny, ju od piciu czy szeciu lat prowadzcego z nim bezustanne ktnie. Krl wyznaczy za jego gow sto pidziesit tysicy talarw zotem; pomimo to na niego si tylko zaklina, nazywa go swoim ojcem i owiadczy, e odtd jemu powierza bdzie kierunek wojny. Ta przemiana w postpowaniu krla zacza wreszcie niepokoi sam Katarzyn de Medici, dotychczas kierujc jego wol, a nawet yczeniami; i rzeczywicie miaa suszny powd do obaw, pewnego bowiem razu Karol IX w chwili szczeroci powiedzia do admiraa, rozmawiajcego z nim o wojnie flandryjskiej: Mj ojcze, jest tu jeszcze pewna okoliczno, na ktr niepodobna nie zwrci uwagi. Idzie o to, aby krlowamatka, ktra jak wiesz, wszdzie lubi wcibi swj nos, nic nie wiedziaa o naszych planach wzgldem wojny flandryjskiej; trzeba wic, aebymy je trzymali w najwikszej tajemnicy, gdy w wypadku pornienia si z nami, wszystko by nam popsua.

Chocia Coligny by bardzo rozsdnym i dowiadczonym czowiekiem, nie zdoa jednak zado uczyni zaufaniu, jakie w nim krl pokada;, i mimo e przyby do Parya peen podejrze, mimo e przy odjedzie z Chatillon jaka wieniaczka rzucia mu si do ng, woajc: O! nasz dobry ojcze, nie jed do Parya, gdy ty i wszyscy, co z tob bd, zginiecie niechybnie mimo to wszystko podejrzenia te z biegiem czasu wygasy w sercu admiraa i jego zicia de Teligny, z ktrym krl pozostawa w bardzo przyjaznych stosunkach, nazywajc go swoim bratem, tak jak admiraa nazywa swoim ojcem, i mwic mu po imieniu, co miao miejsce tylko w rozmowach z najbliszymi przyjacimi. Hugonoci, z wyjtkiem kilku nieufnych, zupenie byli o swj los spokojni, a mier krlowej Nawarry przypisywali pleurze. Obszerne sale Luwru napeniy si monymi protestantami, ktrym maestwo modego ich wodza Henryka obiecywao niczym nie zakcon przyszo. Admira Coligny, La Rochefoucault, mody ksi Kondeusz i Teligny, jednym sowem Wszyscy naczelnicy protestanckiego stronnictwa z triumfem patrzyli, jak potni i dobrze przyjmowani w Luwrze s ci, ktrych przed trzema miesicami krl Karol i krlowa Katarzyna chcieli kaza wywiesza na szubienicach wyszych od tych, ktre przeznaczono dla mordercw. Na prno tylko wszyscy hugonoci szukali marszaka de Montmorency; jego bowiem adna obietnica nie bya zdolna uj, aden pozr oszuka; pozosta w swoim zamku de lIsleAdam, wymawiajc si blem doznanym po mierci ojca, wielkiego konstabla Anna de Montmorency, zabitego strzaem z pistoletu przez Roberta Stuarta w bitwie pod SaintDenis. Lecz skoro od tego wypadku upyno ju przeszo dwa lata, a czuo bya cnot prawie zupenie w tej epoce niemodn, przeto rni rnie sdzili o tej dugiej aobie. Wszystko zreszt wskazywao na to, e marszaek de Montmorency nie mia racji, gdy krl, krlowa, ksita Andegaweski i dAlencon przewybornie przyjmowali swych goci. Sami nawet hugonoci winszowali ksiciu Andegaweskiemu zwycistw odniesionych przy Jarnac i Moncontour w osiemnastym zaledwie roku ycia; w tak modym bowiem wieku nie odnosili

zwycistw ani Cezar, ani Aleksander Wielki, z ktrymi go porwnywano, stawiajc, rozumie si, zwycizcw spod Issus i Farsalos niej od niego. Ksi dAlencon spoglda na to wszystko swoimi przymilnymi i chytrymi oczyma, krlowa Katarzyna, promieniejca i pena uprzejmoci, winszowaa ksiciu Henrykowi Kondeuszowi maestwa, zawartego niedawno z Mari de Cleves, ksita Gwizjuszowie umiechali si do strasznych nieprzyjaci swego domu, a ksi de Mayenne prowadzi z panem de Tavannes i admiraem rozmow o wojnie, ktr bardziej teraz anieli kiedykolwiek krl gotowa si wypowiedzie Filipowi II. Pord tych grup przechadza si z pochylon gow, chwytajc kade swko, modzieniec lat dziewitnacie mie mogcy, bystrego spojrzenia, czarnych, krtko ostrzyonych wosw, gstych brwi, orlego nosa, porastajcych wsw i brody i cierpkiego umiechu. Modzieniec ten, ktry zwrci na siebie uwag dopiero po bitwie pod ArnayleDuc, gdzie wyrni si mstwem, by ulubionym wychowacem admiraa de Coligny, bohaterem tego dnia i przedmiotem powszechnych pochwa. Przed trzema miesicami, to jest jeszcze za ycia jego matki, nazywano go ksiciem de Bearn; teraz za krlem Nawarry, a pniej Henrykiem IV. Od czasu do czasu chmura przebiegaa po jego czole; zapewne przypomina sobie, e zaledwie przed dwoma miesicami utraci matk; on bowiem, bardziej ni kto inny, nie wtpi o jej otruciu. Chmura to jednak bya przelotna i znikaa jak byskawica, gdy ci wanie co z nim rozmawiali i skadali mu powinszowania, byli zabjcami odwanej Joanny dAlbret. O kilka krokw od krla Nawarry rozmawia z Telignym mody ksi Gwizjusz, o tyle zamylony i stroskany, o ile krl stara si by wesoym i otwartym. Mody ten ksi szczliwszym by od Bearneczyka, w dwudziestym bowiem roku w sawie dorwna swemu ojcu, wielkiemu Franciszkowi Gwizjuszowi. Jego wysoki wzrost; pikna powierzchowno, dumne spojrzenie nadaway mu okaza i prawdziwie ksic posta. Chocia by jeszcze bardzo mody, katolicy uwaali go ju za swego jedynego obroc,

podobnie jak hugonoci Henryka krla Nawarry, ktrego obraz tylko co nakrelilimy. Z pocztku nosi on tytu ksicia Joinville; na polu bitwy pierwszy raz ukaza si przy obleniu Orleanu, pod dowdztwem swego ojca, ktry oddawszy ducha na jego rku, wskaza mu admiraa Coligny jako swego zabjc. Wtedy mody ksi, podobnie jak Hannibal, uczyni uroczyst przysig: zemci si za mier ojca na admirale i jego rodzinie, ciga cigle i bez litoci nieprzyjaci religii, obiecujc Bogu dopty by na ziemi anioem niszczycielem, dopki, ostatni z hugenotw nie zginie. Ze zdziwieniem patrzano przeto, jak ksi, znany z dotrzymywania swych obietnic, podawa rk ludziom, ktrym poprzysig wieczn nienawi, i rozmawia z ziciem tego, ktrego na rozkaz umierajcego ojca przyrzek zamordowa. Lecz powiedzielimy ju, e wieczora tego dziay si w Luwrze zadziwiajce wypadki. Rzeczywicie, gdyby na uroczysto t patrzy widz obdarzony si przewidywania przyszoci, si ludziom odjt, i obdarzony atwoci czytania w sercach ludzkich, czyli wadz, ktr tylko sam Bg posiada, ujrzaby tu najciekawszy i zarazem najstraszniejszy widok, jakiego mog dostarczy dziwne przeciwiestwa tego wiata. Lecz widz taki nie znajdowa si w salach Luwru; z ulicy tylko patrza wciekym wzrokiem i gronym hucza gosem. By nim lud, obdarzony instynktem, ktry zaostrzya nienawi; widzia on taczce cienie swoich nieubaganych nieprzyjaci i tumaczy ich uczucia z zupen trafnoci. Rzecz dziwna; lud ten by w stanie czyni spostrzeenia nad tym, co si dziao wewntrz Luwru, stojc tylko przed sal balow, dobrze strzeon. Muzyka unosi taczcych, gdy tymczasem gapie stojcy na z