eigendom, beheer en gebruik van kwelders in het waddengebied

Download Eigendom, beheer en gebruik van kwelders in het Waddengebied

Post on 29-Nov-2015

76 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Kwelders kunnen een rol spelen bij de waterveiligheid. Wanneer een locatie kansrijk blijkt te zijn beginnen er vervolgvragen te leven. Wie spelen een rol bij het beheer van een kwelder? Welke partij is verantwoordelijk? Dit vraagstuk over toekomstig beheer van kwelders wordt in dit project beantwoord. De beschikbare rapporten en de relevante regelgeving werden geanalyseerd en de websites van betrokken organisaties werden geraadpleegd. Voor het in kaart brengen van de actuele vragen met betrekking tot de kwelders in de verschillende delen van de Waddenzee werd besloten tot deelname aan de veldwerkdag op Ameland met de focus op de Fûgelpolle. In de daaropvolgende fase zijn direct betrokken partijen telefonisch geïnterviewd.

TRANSCRIPT

  • Eigendom, beheer en gebruik van kwelders in het

    Waddengebied

  • Dit onderzoek is uitgevoerd binnen het kader van het BO-11-015-003 Deltaprogramma Waddengebied

  • Eigendom, beheer en gebruik van kwelders in het Waddengebied

    Aart Schrevel1

    Judith Klostermann1

    1 Alterra Wageningen UR

    Alterra werkdocument

    Alterra Wageningen UR

    Wageningen, 2013

  • Referaat

    Aart Schrevel en Judith Klostermann, 2013. Eigendom, beheer en gebruik van kwelders in het Waddengebied. Wageningen, Alterra,

    Alterra werkdocument

    Kwelders kunnen een rol spelen bij de waterveiligheid. Wanneer een locatie kansrijk blijkt te zijn beginnen er vervolgvragen te leven.

    Wie spelen een rol bij het beheer van een kwelder? Welke partij is verantwoordelijk? Dit vraagstuk over toekomstig beheer van

    kwelders wordt in dit project beantwoord. Eigenaren zijn vooral boeren en natuurorganisaties, en in mindere mate waterschappen

    en de Stichting der Domeinen (alias het Rijk). Beheerders en gebruikers zijn ook weer boeren (soms in de rol van pachters),

    Rijkswaterstaat, en natuurorganisaties. De belangrijkste doelen van kwelders zijn beweiding van vee, bijdragen aan biodiversiteit en

    kustbescherming. De natuurdoelen zijn op dit moment verreweg het belangrijkst. Tijdens het onderzoek zijn geen duidelijke gevallen

    van conflicterende belangen bekend geworden. De belangrijkste partijen zijn eensgezind gericht op natuurbeheer op de kwelders.

    Een integraal plan waarin ook verbetering van de natuurdoelen een wezenlijke rol speelt is een manier om in de Natura 2000

    gebieden in te grijpen ten gunste van de veiligheid.

    Trefwoorden: kwelders, stakeholders, Waddengebied, eigendom, beheer

    Foto omslag: Kwelder Stryp op Terschelling (Foto: Klostermann, 2012)

    ISSN 1566-7197

    Dit rapport is gratis te downloaden van www.alterra.wur.nl (ga naar Alterra-rapporten). Alterra Wageningen UR verstrekt geen

    gedrukte exemplaren van rapporten. Gedrukte exemplaren zijn verkrijgbaar via een externe leverancier. Kijk hiervoor op

    www.rapportbestellen.nl.

    2013 Alterra (instituut binnen de rechtspersoon Stichting Dienst Landbouwkundig Onderzoek)

    Postbus 47; 6700 AA Wageningen; info.alterra@wur.nl

    Overname, verveelvoudiging of openbaarmaking van deze uitgave is toegestaan mits met duidelijke bronvermelding.

    Overname, verveelvoudiging of openbaarmaking is niet toegestaan voor commercile doeleinden en/of geldelijk gewin.

    Overname, verveelvoudiging of openbaarmaking is niet toegestaan voor die gedeelten van deze uitgave waarvan duidelijk is dat

    de auteursrechten liggen bij derden en/of zijn voorbehouden.

    Alterra aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit het gebruik van de resultaten van dit onderzoek of

    de toepassing van de adviezen.

    Alterra werkdocument

    Wageningen, oktober 2013

  • Inhoud

    Samenvatting 6

    1 Inleiding 7 1.1 Achtergrond: Deltaprogramma Waddengebied 7 1.2 Doel en onderzoeksvragen 8 1.3 Aanpak en leeswijzer 8

    2 Methode 9 2.1 Onderzoeksgebied: Friesland en Groningen 9 2.2 Welke stakeholders gaan we onderzoeken? 10 2.3 Gefaseerd gegevens verzamelen 10 2.4 Onderzoeks- en interviewvragen 11

    3 Resultaten 13 3.1 Overzicht van eigenaren, beheerders en gebruikers 13 3.2 Eerste overzicht van wensen en beleidsdoelstellingen 15 3.3 Bestuurlijke context 18 3.4 Orinterend veldwerk 19 3.5 Kwelderbeheer is vooral natuurbeheer 20 3.6 Kwelders en de stijgende zeespiegel 21 3.7 Recreatie op de kwelders 22 3.8 Overlegstructuren 23 3.9 Conflicterende beheerdoelen op de kwelders 24

    4 Conclusies 26 4.1 Welke actoren op de kwelders? 26 4.2 Eigendomssituatie 27 4.3 Welke wensen en doelstellingen hebben zij? 27 4.4 Conflicten tussen beheerdoelen 28 4.5 Welke formele verantwoordelijkheden? 28 4.6 Eerste overzicht van mogelijke toekomstige arrangementen 29 4.7 Discussie en vervolgvragen 29

    Literatuur en websites 31

  • Alterra-rapport 6

    Samenvatting

    Kwelders kunnen een rol spelen bij de waterveiligheid. Wanneer een locatie kansrijk blijkt te zijn beginnen er

    vervolgvragen te leven. Wie spelen een rol bij het beheer van een kwelder? Welke partij is verantwoordelijk? Dit

    vraagstuk over toekomstig beheer van kwelders wordt in dit project beantwoord. De beschikbare rapporten en

    de relevante regelgeving werden geanalyseerd en de websites van betrokken organisaties werden

    geraadpleegd. Voor het in kaart brengen van de actuele vragen met betrekking tot de kwelders in de

    verschillende delen van de Waddenzee werd besloten tot deelname aan de veldwerkdag op Ameland met de

    focus op de Fgelpolle. In de daaropvolgende fase zijn direct betrokken partijen telefonisch genterviewd.

    Er is een historisch gegroeid, wisselend patroon van eigenaren en beheerders in de Noordelijke provincies.

    Eigenaren zijn vooral boeren en natuurorganisaties, en in mindere mate waterschappen en de Stichting der

    Domeinen (alias het Rijk). Beheerders en gebruikers zijn ook weer boeren (soms in de rol van pachters),

    Rijkswaterstaat, en natuurorganisaties. Waterschappen zijn eigenaar van de dijken en hebben enige

    zeggenschap over de zone aan weerszijde van die dijken via een vergunningensysteem.

    De belangrijkste doelen van kwelders zijn beweiding van vee, bijdragen aan biodiversiteit en kustbescherming.

    De natuurdoelen zijn op dit moment verreweg het belangrijkst. Het beheer van kwelders is in de praktijk puur

    gericht op het handhaven of vergroten van de biodiversiteit. Al naar gelang de inzichten van de beheerders en

    eigenaren leidt dit tot kwelderwerken en beweiden, of tot niets doen, of tot het vergroten van de dynamiek

    door de zee weer vrij spel te geven. Het traditionele doel van de boeren op de kwelders is landaanwinning, om

    met name de hoge kwelders in gebruik te nemen als buitendijkse graslanden. Op dit moment is beweiding op

    de kwelders niet meer rendabel. Het wordt nog wel gedaan maar dan met een natuurdoelstelling (tegengaan

    van verruiging) in overleg met natuurbeheerders. De boeren krijgen daarvoor en vergoeding. Recreatie komt

    uit de literatuur niet als belangrijke doelstelling naar boven. Voor waterschappen en Rijkswaterstaat vervullen

    de kwelders een functie in de kustbescherming. De golfaanvallen op de dijken worden verminderd waardoor

    minder onderhoud nodig is. Ook de teenconstructie van de dijk hoeft in principe minder zwaar te worden

    uitgevoerd. Hiervoor zijn echter geen aangepaste normen beschikbaar. Waterbeheerders bemoeien zich tot nu

    toe weinig met het kwelderbeheer.

    Tijdens het onderzoek zijn geen duidelijke gevallen van conflicterende belangen bekend geworden. De

    belangrijkste partijen zijn eensgezind gericht op natuurbeheer op de kwelders. Waar in theorie conflicterende

    belangen zijn aan te wijzen zijn die via allerlei afspraken opgelost.

    Ingrijpen in de natuurlijke dynamiek van de kwelders is binnen de huidige kaders maar in zeer geringe mate

    mogelijk. Bestaande beheerafspraken laten geen actief ingrijpen toe en de natuur moet zijn gang kunnen gaan.

    Hooguit is het mogelijk om jonge kweldervorming te consolideren middels rijshouten dammetjes. Als de

    kwelders in de toekomst een grotere rol krijgen in de kustbescherming, zal dit geen problemen geven aan de

    Friese en Groningse kust omdat de aanslibbing daar nog steeds plaatsvindt. Waar kwelders afnemen zoals op

    de Waddeneilanden kunnen maatregelen genomen worden in overleg met de verschillende betrokken partijen,

    waarvan de natuurbeheerders en waterbeheerders de belangrijkste zijn. Een integraal plan waarin ook

    verbetering van de natuurdoelen een wezenlijke rol speelt is een manier om in de Natura 2000 gebieden in te

    grijpen ten gunste van de veiligheid. Stappen om te komen tot een aangepast kwelderbeheer ten bate van de

    veiligheid: Van tevoren toestemming vragen aan de provincie binnen de Natura 2000 kaders; Medewerking van

    eigenaren en beheerders verkrijgen; Beheerders een rol geven in de uitvoering; De nieuwe maatregelen

    gepaard te laten gaan met onderzoek en monitoring.

  • Alterra-rapport 2357 7

    1 Inleiding

    1.1 Achtergrond: Deltaprogramma Waddengebied

    Dit rapport is geschreven in opdracht van het Deltaprogramma Waddengebied. Het Deltaprogramma

    Waddengebied richt zich op de vraagstukken rond veiligheid en zoetwatervoorziening in het Waddengebied op

    lange termijn, onder andere met het oog op klimaatverandering. Het Deltaprogramma loopt van 2009-2014.

    Kwelders kunnen een rol spelen bij de waterveiligheid. In 2012 is gewerkt aan het vaststellen van de criteria

    voor toepassing van kwelders voor waterveiligheid en natuur in een workshop met genodigde experts (o.a.

    wetenschappers en OBN expertisegroep) en stakeholders (o.a. waterschappen, natuur, beleid). Bij de criteria

    voor kansen voor kwelders valt te denken aan (Van Loon-Steensma et al, 2012):

    gunstige hydrodynamische omstandigheden,

    waterveiligheidsopgave,

    gunstige opslibbingscondities,

    al kwelders aanwezig (die al of niet reeds een golfreducerende werking hebben),

    aansluiting bij wensen of beleidsdoelstellingen van stakeholders.

    De eerste vier criteria zijn zichtbaar gemaakt via een zoekkaart die laat zien welke locaties mogelijk kansrijk

    zijn om kwelders voor waterveiligheid in te zetten. Deze zoekkaart kwam in 2012 beschikbaar (Van Loon-

    Steensma et al, 2012). Het vijfde criterium over de wensen en beleidsdoelstellinge