dr. Željko mrnjavac - moj.efst.hrmoj.efst.hr/~mrnjavac/  · skripta predstavlja dio materijala...

Download Dr. Željko Mrnjavac - moj.efst.hrmoj.efst.hr/~mrnjavac/  · Skripta predstavlja dio materijala koji se priprema za potpuniji udžbenik „Načela ... vrijednosti, opća kultura, politička, radna i poslovna kultura)

Post on 01-Feb-2018

219 views

Category:

Documents

2 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • Dr. eljko Mrnjavac

    Kako (ne) funkcionira ekonomska politika

    Skripta

    Recenzenti: Prof. dr. elimir Paali

    Doc. dr. Zlatan Rei

    Izdava: Ekonomski fakultet Split

    Radovanova 13. Split

    U Splitu, 1999. godine

    Sva prava zadrava autor. Umnoavanje bez dozvole je zabranjeno.

  • PREDGOVOR

    est je sluaj razoaranja studenata onim to ue na studiju ekonomije jer im se ini

    da ima premalo veze sa stvarnou. Doista, kad se susretnu s praksom u poduzeima, ili

    kada svakoga dana sluaju o saborskim i vladinim odlukama koje se tiu upravljanja

    cjelokupnim gospodarstvom, ivot izgleda drugaije nego to su izgledali matematiki

    modeli. To ne znai da treba odbaciti teoretska znanja koja su godinama usvajana, jer ona

    su tek alat za shvaanje i usmjeravanje vlastitog sudjelovanja u stvarnosti koja je puno

    kompleksnija.

    Student koji je stigao na treu godinu studija savladao je znanja iz podruja mikro i

    makroekonomije, te monetarne i meunarodne ekonomije. Prouavanje ekonomske

    politike ne treba niti uveati, niti negirati naueno iz tih podruja, ve ukazati kako se ta

    znanja povezuju sa stvarnou nacionalnog gospodarstva.

    Prikaz funkcioniranja ekonomske politike mora nuno izai iz podruja iste

    ekonomije, te obuhvatiti i politiko okruenje, jer u protivnom, gubi vezu sa stvarnou.

    Prijedlozi za rjeavanje ekonomskih problema mogu biti prvorazredno poduprti od

    ekonomske znanosti, no ukoliko ne uzimaju u obzir izbornu racionalnost, ne mogu biti

    prihvaeni i primijenjeni od nosilaca prakticirane ekonomske politike (koji sasvim

    legitimno moraju osigurati i poboljati svoje anse za ponovni izbor).

    Uoiti da se ekonomska politika ne vodi samo racionalnim rjeenjima na koje ukazuje

    ekonomska teorija i njezini sloeni matematiki modeli, osobito je vano za studente

    ekonomije. Time im se razbijaju iluzije o svemoi i apsolutnoj istinitosti onoga to su

    nauili, ali i daje mogunost da prepoznaju primjenjivost svojih znanja u stvarnosti koja

    uvelike odstupa od iste teorije, ali ju nikako ne moe trajno negirati.

    Tekst koji slijedi ponovno nije apsolutna istina, niti slika konkretne stvarnosti, ve jo

    jedan od alata kojima se mladi ekonomist mora naoruati da bi mogao samostalno i

    racionalno odluivati u ekonomskoj i politikoj stvarnosti, te doprinijeti to kvalitetnijem

    vlastitom blagostanju i bogatstvu, a time (po mogunosti) i blagostanju itavog drutva.

    Radi se dakle o teoriji ekonomske politike, a ne o analizi i prognozi konkretne

    stvarnosti. No, teorija je opisana bez sloenih matematikih modela koji su uobiajeni u

    podruju iste ekonomije. Za to je vie razloga: ponajprije, studenti ekonomije ve su

  • trebali upoznati sve relevantne teoretske modele pa ih nije potrebno na ovom mjestu

    ponavljati; na taj je nain tekst jasniji onima koji nemaju dovoljne podloge ekonomske

    teorije, no svejedno mogu razaznati kako i zato (ne) funkcionira ekonomska politika, te

    unaprijediti razumijevanje ekonomske stvarnosti i racionalnost svog sudjelovanja na

    politikim izborima; konano, teorije u drutvenim znanostima ne moraju uvijek biti

    kvantitativne prirode, ve je u pravilu najee sa sigurnou mogue utvrditi samo smjer i

    nain ponaanja ekonomskih veliina.

    Skripta predstavlja dio materijala koji se priprema za potpuniji udbenik Naela

    ekonomske politike u koautorstvu s prof. dr. elimirom Paaliem. Zbog toga pozivam

    sve itatelje da svojim komentarima omogue to kvalitetniji konani rezultat.

    eljko Mrnjavac

  • SADRAJ:Uvod ........................................................................................................... 1.Gospodarski sustav kao dio drutvenog sustava ........................................ 1.Politika kao ponaanje drave .................................................................... 3.

    PRVI DIO: OPE TEORETSKE OSNOVE EKONOMSKE POLITIKE1. Klasifikacijske osnove ............................................................................... 8.

    1.1. Sadraj, oblici i uloga "ekonomske politike ................................... 8.1.2. Ekonomska politika i ekonomska znanost ..................................... 13.

    2. Institucionalne osnove ............................................................................... 21.2.1. Ureenje kao okvir ekonomske politike ......................................... 21.2.2. Nosioci ekonomske politike ........................................................... 35.

    3. Ciljnoanalitike osnove .............................................................................. 43.3.1. Definiranje ciljeva ekonomske politike i njihova vieslojnost ....... 43.3.2. Odnosi meu ciljevima i podjela ciljeva ekonomske politike ........ 46.

    4. Instrumentalne osnove ............................................................................... 48.4.1. Optimalni izbor instrumenata i sukladnost s ciljevima ................ 48.4.2. Optimalni izbor instrumenata i sukladnost s poretkom ................ 49.4.3. Instrumentarij ekonomske politike ................................................. 50.

    DRUGI DIO: POSEBNE EKONOMSKE POLITIKE U SLOBODNOMGOSPODARSKOM PORETKU

    5. Politika poretka .......................................................................................... 53.5.1. Unapreenje trine utakmice ........................................................ 53.5.2. Endogena ogranienja trine utakmice (zakazivanje trita) ...... 62.5.3. Privatizacija .................................................................................... 67.

    6. Stabilizacijska politika ............................................................................... 69.6.1. Monetarna politika ......................................................................... 69.6.2. Dravne financije ........................................................................... 75.6.3. Kolektivno pregovaranje o plaama ............................................... 81.

    7. Politika meunarodnih ekonomskih odnosa .............................................. 94.7.1. Meunarodna vrijednost novca ...................................................... 96.7.2. Meunarodna trgovina ................................................................... 100.7.3. Meunarodne integracije ................................................................ 104.

    8. Politika rasta .............................................................................................. 109.9. Strukturna politika ..................................................................................... 114.

    9.1. Regionalna struktura ...................................................................... 117.9.2. Sektorska struktura ......................................................................... 118.9.3. Struktura veliine poduzea ........................................................... 119.

    10. Politika raspodjele ...................................................................................... 122.10.1. Osnove ............................................................................................ 122.10.2. Primarna raspodjela ........................................................................ 131.10.3. Sekundarna raspodjela .................................................................... 136.10.4. Raspodjela imovine ........................................................................ 142.

  • 1

    UVOD

    GOSPODARSKI SUSTAV KAO DIO DRUTVENOG SUSTAVA

    Gospodarski sustav odreuje strukturu i funkcioniranje gospodarstva, njegove

    subjekte, organe i mehanizme koordinacije i usmjeravanja ljudske djelatnosti, smisao i

    temeljne odrednice tog djelovanja i dominantnu strukturu moi (vlasnitvo). Bitni

    gospodarski subjekti su drava i njeni organi, poduzee i s njime vezan ovjek,

    poduzetnik, manager, radnik i potroa-kupac, a bitni mehanizmi koordinacije mogu

    biti dravni plan (koordinacija ex ante) ili slobodno trite i slobodno poduzetnitvo

    (koordinacija ex post) ili mjeovito, a poduzee dravni organ ili autonomni

    gospodarski subjekt.

    Gospodarski sustav je podsustav drutvenog sustava i u meudjelovanju je s

    ostalim drutvenim podsustavima: politikim, proizvodno-tehnikim, socio-kulturnim i

    pravnim.

    Slika 1: Gospodarski sustav kao podsustav drutvenog sustava

    POLITIKISUSTAV

    GOSPODARSKI SUSTAV

    SOCIO-KULTURNI

    SUSTAV

    PROIZVODNO-TEHNIKISUSTAV

    DRUTVENISUSTAV

    PRAVNISUSTAV

  • 2

    Politiki sustav odreuje temeljne institucije i odrednice gospodarskog sustava i

    drutvene odnose, odnosno temeljnu strukturu moi. Politiki i gospodarski sustavi

    definirani su i institucionalizirani pravnim sustavom, ime je odreen nain

    oblikovanja gospodarske i politike strukture moi, subjekti i mehanizmi

    funkcioniranja i reguliranja.

    Proizvodno-tehniki sustav obuhvaa proizvodno tehniki aparat, tehnologiju,

    znanost, istraivanje i razvoj te struno obrazovanje. Time on bitno djeluje na

    gospodarski sustav i poduzee i njegovu uspjenost i promjene.

    Socio-kulturni sustav predstavlja nagomilano povijesno iskustvo i tradiciju,

    kulturu i humanistiko obrazovanje, te bitno djeluje na ponaanje ljudi, na razvijenost i

    razvoj gospodarskog, politikog i proizvodno-tehnikog sustava (etika i drutvene

    vrijednosti, opa kultura, politika, radna i poslovna kultura).

    Povijesne, kulturno-socijalne i proizvodno-tehnike razlike i razlike u razvijenosti

    meu zemljama djeluju i na razlike u gospodarskom sustavu i samom kapitalizmu od

    Japana, SAD-a i Zapadne Europe, sve do zemalja u razvoju.

    Uz navedene utjecaje ostalih podsustava na gospodarski podsustav djeluju i

    ok