Bu National Geographic ı ş - dkm.org.tr ?· national geographic tÜrkİye national geographic tÜrkİye,…

Download Bu National Geographic ı ş - dkm.org.tr ?· national geographic tÜrkİye national geographic tÜrkİye,…

Post on 03-Sep-2018

212 views

Category:

Documents

0 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • BuposterNationalGeographicDergisininTemmuz2011saysndayaynlanmtr.

  • Yeilrmak

    Erge

    ne N

    .

    Sakarya N.

    Meri N

    .

    Byk Mend

    eres N.

    E r gene N

    .

    Kk Menderes N.

    Gediz N.

    Gediz N.

    Eirdir G.

    Tuz Gl

    Gksu N.

    Seyh

    an N

    .

    Ceyh

    an N

    .

    Gksu N.

    Kz

    lrm

    ak

    Kzlrm

    ak

    Dicle N.

    Murat

    N.

    Murat

    N.

    Aras N.

    oruh N

    .

    Frat N.

    Frat N.

    Yeilrmak

    Kz

    lrm

    ak

    Beyehir G

    .

    Asi N

    Van Gl

    Mur

    at N

    .

    Sakar

    ya N

    .

    YUNA

    NSTAN

    bulgar sta

    n

    YUNA

    NAA

    STANAA

    buullgar sta

    A K D E N Z

    EG

    E

    DE

    N

    Z

    KA R

    A D E N

    Z

    G.K.R.Y.

    E

    stanbul

    KrklareliEdirne

    Tekirda

    SakaryaDzce

    Bolu

    Karabk

    Kastamonu

    Krkkale

    Sinop

    ankrAmasya

    Tokat

    Trabzon

    Artvin

    Gmhane

    Sivas

    Elaz

    Diyarbakr

    BinglMu

    Bitlis

    Batman

    Mardin

    Siirt

    rnak

    Hakkari

    Van

    Tunceli

    Erzurum

    Erzincan

    Giresun

    Rize

    Bayburt

    Ardahan

    Ar

    Idr

    KarsOrdu

    Samsun

    Bartn

    Zonguldak

    Eskiehir

    Krehir

    Nevehir

    anakkale

    Manisa Afyonkarahisar

    Isparta

    Antalya

    Konya

    Aksaray

    Mersin

    Karaman

    Adana

    Antakya

    Osmaniye

    Kilis

    Gaziantep

    Adyaman

    Malatya

    anlurfa

    Kahramanmara

    Nide

    Kayseri

    Yozgat

    orum

    Mula

    Ankara

    KtahyaBalkesir

    Uak

    Denizli

    AydnBurdur

    Kocaeli

    Yalova

    Bilecik

    zmir

    Bursa

    Adyamany26

    26

    M

    25

    24

    24

    Gksu N

    Gksu N

    23

    23

    23

    A kAA kAAnkaraAAnkA

    22

    22

    22

    rzurumm

    21

    20 20

    Erz

    b

    1919

    19

    19

    yyehy

    ta

    ehir G.

    hia

    18

    seerieri17

    16

    16

    MM ya

    aaa

    D

    a1515

    rr

    14

    14

    N.

    N

    Frarraaaarat ttttt NNNN

    1313

    13

    AsAA i NAsi N

    12

    E

    yby

    E

    burt

    E

    yburtyburt AraArArAraaasasaaaaaaa N

    .

    11

    1111

    kmammakaa

    G hhG

    1010

    9

    8

    8

    B

    Kars

    7

    7

    7

    7

    ta

    n

    Edi

    a

    nnnnnnn

    6

    6

    ri

    i t

    262

    5

    5 5

    9

    44

    VaVVVanVVV

    555 3

    3

    2

    Boluy Bolu

    zcDDD

    1

    1

    1

    ncelikli Kelebek Alanlar: Nadir, endemik veya tehlike altndaki trler ncelikli olmak zere, barndrdklar kelebek eitlilii asndan koruma ncelii olan alanlar ncelikli Kelebek Alanlar (KeA) olarak adlandrlyor. Trkiyedeki 65 KeA, etkin korumann uygulanabilecei ve ierdii kelebek trleri asndan birbirini tamamlayan en verimli alanlar gzetilerek belirlendi. almada 19802009 arasnda kaydedilmi kelebek verileri kullanld. Sadece g srasnda kaydedilip Trkiyede reme davran gstermemi trlerle Trkiyenin Kelebekleri Krmz Kitabnda Blgede Tkenmi, Deerlendirilme-mi veya Uygulanamaz statlerine sahip trlere ait veriler deerlendirmeye alnmad. keAlar, kelebeklerin korunmasyla ilgili en ncelikli noktalara iaret ediyor. Ancak bu haritay tek bana kelebekler iin bir koruma klavuzu gibi deerlendirmek doru olmaz. Bunlarn dnda da koruma almas yaplmas gereken birok alan var. Bu nedenle Doa Koruma Merkezi (DKM), dier ilgi sahipleriyle birlikte kelebeklere ynelik ulusal bir koruma stratejisi gelitirdi.

    500 100 km

    Adana lncelikli Kelebek Alanlar

    A N A H T A R

    NATURE C

    ONSERVATION C E N TRE D O

    A K O R U M A M E R K E

    Z

    Trkiyede bilinen, 45i ende-mik 381 kelebek tr yayor. Trkiyedeki Kelebeklerin Kr-mz Kitabna gre, bunlardan 26s Kritik (CR), Tehlikede (EN) ve Duyarl (VU) kategori-lerinde, 11 kelebek tr ise Tehdide Yakn (NT) durumda.

    ncelikli Kelebek Alanlar (KeA) ile ilgili ayrntl bilgiler ve haritalar, Trki-yedeki Kelebeklerin Koru-ma Stratejisi ve eklerinde bulunuyor. Bu dokmanlar www.dkm.org.tr adresin-den indirebilirsiniz.

    Kelebeklere ynelik ulusal koruma stratejisinde, Trkiyede kelebeklerin ko-runmas iin dier sektrler (tarm, turizm, madencilik vb.) gz nnde bulundurularak arazi kullanm ve doal kay-nak ynetimi asndan neler yaplmas gerektii ve hangi koruma eylemlerinin gerekli olduu tanmlanyor.

    TrkiyedeTEHLKE ALTINDAKKELEBEKLER

    TRKYENN NESL TEHLKE ALTINDAK KELEBEK TRLER VE NCELKL KELEBEK ALANLARIYLA LGL VERLER, DOA KORUMA MERKEZNN 2009-2011 YILLARI ARASINDA YRTT PROJE KAPSAMINDA RETLMTR. AVRUPA KELEBEKLERN KORUMA RGTNN ORTAI OLDUU PROJENN FNANSAL DESTE, HOLLANDA HKMETNN BBI-MATRA PROGRAMI TARAFINDAN SALANMITIR.

    YAYINA HAZIRLAYANLAREDTR: OYA AYMANTASARIM: MAHMUT HASILLLSTRASYONLAR: PROF.DR. SANCAR BARI

    HARTA: NG TRKYEHARTA BLGLER: YRD.DO.DR. EVRM KARAETN (ERCYES NVERSTES, EVRE MHENDSL BLM). HILARY J. WELCH (DOA KORUMA UZMANI, DOA KORUMA MERKEZ)

    COPYRIGHT 2011 NATIONAL GEOGRAPHIC TRKYE

    NATIONAL GEOGRAPHIC TRKYE, HARTAYA KATKILARINDAN DOLAYI DOA KORUMA MERKEZ, MINISTRY OF ECONOMIC AFFAIRS, AGRICULTURE AND INNOVATION VE BUTTERFLY CONSERVATION EUROPEA TEEKKR EDER.

    Hollanda Ekonomi, Tarm ve novasyon Bakanl

  • 1 Kafkas fisto kelebeiZerynthia caucasica VU DuyarlKresel: Karadenizin gney ve dou kylar, Kafk aslarn gney yamalar; Ermenistan, Azerbay-can, Grcistan ve Trkiye.Trkiye: Karadenizin ky blge-lerinde yaklak 8001700 m ykseklikler arasnda grlyor, paralanm bir dalm var. Orta Karadenizin kark or-manlarndan, zellikle Kasta-monu evresinden kaytlarn az-l nedeniyle aratrma yapl-mas gerekiyor. Erken uucu (marthaziran) bir tr olduun-dan gzden kam olabilir. Ya-am alan bykl 200 km2.Grld KeAlar: Dzce, Abant Dalar (Bolu/Dzce), Bolu Dalar (Bolu)

    2 Kafkasya azametiColias caucasicaEN TehlikedeKresel: Bat Kafk asyadaki Ahs-ka Dalarnda, Trkiyenin ku-zeydousunda ve Balkanlarda.Trkiye: 1569 km2lik yayl ve yaklak 180 km2lik yaam ala-nyla Artvinde kaydedildi.Grld KeAlar: Gney Kakarlar (Artvin)

    3 Minik zmrtCallophrys mystaphia

    EN Tehlikede Endemie yaknKresel: Bei Trkiyenin dou-sunda, biri Gneybat randa ol-mak zere alt noktada kaydedil-di. randaki kayt, Trkiyedeki en yakn noktadan yaklak 1000 km uzaklkta, Kuhe Dinardaki Dena Koruma Alannn dou s-nrnda 2,5 km2 byklndeki bir yaam alannda yer alyor.Trkiye: Trkiyede be ilde kayd var: Idrdaki tip lokalitesi, Van, Hakkri, Kars ve Siirt. Tr, ilk ta-nmland 1913ten beri Idrda kaydedilmedi. Ancak beslendii bitki 2007de hl burada mev-cut olduundan trn blgede yayor olabilecei dnlyor. Grld KeAlar: Erek Da (Van), Zap Suyu Vadisi/Havzas (Hakkri/Van)

    4 Byk benekli sevbeniSatyrium hyrcanicumEN TehlikedeKresel: Trkiye, Transkafk asya ve randan Afganistana kadar.Trkiye: Trkiye ve randa ok kstl bir dalm var. Trkiyede drt ilde dokuz alanda kaydedildi. Grld KeAlar: oruh Vadi-si (Artvin/Erzurum), Duranlar (Ar/Kars/Idr)

    5 Akdeniz eytancApharitis cilissaEN TehlikedeKresel: Trkiyenin gneyinde

    ve dousunda, muhtemelen Lbnann gneyinde, srailde, randa ve Irakn kuzeydou-sunda bulunuyor.Trkiye: 1980den bu yana sadece dokuz blgeden kaydedilmi, nadir grlen ama Trkiyenin gneydousunda geni bir alana yaylm bir tr. Tre ait son ka-ytlar, 2009da anlurfa ve Hataydan. Kolaylkla gzden ka-abilecek bir tr. Bu nedenle ya-am alannn 36 km2den byk olabilecei tahmin edilse de, 500 km2yi gemeyecei sanlyor.Grld KeAlar: Yksekova (Hakkri), Zap Suyu Vadisi/Havzas (Hakkri/Van), Halfeti (anlurfa/Gaziantep)

    6 Osmanl ateiLycaena ottomanaVU DuyarlKresel: Trkiye ve gney Balkanlarda; Arnavutluk, Bos-naHersek, Bulgaristan, Hrva-tistan, Yunanistan, Makedonya, Karada Cumhuriyeti.Trkiye: 1980den bu yana, Trakyada en az 19 lokaliteden ve bat Anadolu kylarndan kaytlar geliyor. Yunanistanda, YunanistanTrkiye snrnda bulunan Meri Nehri Vadisinde bulunuyor. Yaam alan byk-l 570 km2 olarak hesapland.Grld KeAlar: Istranca Dalar/Krklarelinin kuzeyi (Krklareli), Alanya ve kuzeyi (Antalya)

    7 Esmer korubeniPhengaris nausithousEN TehlikedeKresel: Bat Avrupadan Orta Sibiryaya kadar grlyor. Kaf-

    kasya ve Trkiyedeki poplas-yonlar, kuzey ve batdaki da-lm alanndan geni lde ayr.Trkiye: Kuzeydou Anadoluda, kk paralan-m poplasyonlar halinde kay-dedildi.Grld KeAlar: Kop Da (Erzurum/Bayburt), oruh Vadisi (Artvin/Erzu-rum), Dumlu (Erzurum), Sar-kam (Kars)

    8 Rosenin okgzlsPlebejus roseiCR KritikEndemie yaknKresel: Trkiyenin gneydou-su ve rann kuzeybatsnda.Trkiye: Vanda Kuruba Geidinde grlyor.Grld KeAlar: Erek Da (Van)

    9 Teberda okgzlsAricia teberdinaEN Tehlikede Kresel: Kafk aslardaki da zin-cirinin kuzey yamalarnda ve Trkiyede bulunuyor. Rus Kafk aslarnda iki alanda mevcut; tip lokalitesi olan Teberdadaki Karaayerkesya Dalarnda 22002300 m arasndaki kuakta ve Elbruz Dalarndaki Itkolda.Trkiye: Sadece Ovit Geidinin (spir) gneyinde zlcede ve oruh Vadisinde bulunuyor. zlcede 2006da, oruh Vadisinde 1991de kaydedildi. Trkiyedeki dalm, 200 km2den az yayl alan ve tahmini 4080 km2lik yaam alanyla olduka snrl.Grld KeAlar: spir (Erzurum)

    10 Torul okgzlsAricia torulensisEN TehlikedeEndemikKresel: Trkiye.Trkiye: Literatrde bu tr iin alan gsteriliyor. lk alan, vadiye yaplan altn madeni ne-deniyle yok olan Gmha-nedeki Demirkaynak tip loka-litesi. kinci blge, Demirkaynakn birka kilo-metre gneyi. nc blgeyse Giresundaki Demirkaynakn 160 km bats. 2005te Sivasta bir blge daha bulundu ama bulgular henz yaynlanmad. Grld KeAlar: ebinkarahi-sar (Giresun), Gmhane

    11 okgzl DianaPolyommatus dianaEN TehlikedeEndemie yaknKresel: Trkiyenin kuzeydou-su, Ermenistan ve kuzeybat randaki dalk alanlarda. Trkiye: Kuzeydoudaki yedi il-den gelen kaytlara gre, trn dalmnn byk bir ksm Trkiyede. Son kayt tarihleri: Idr 1911, Kars 1985, Gm-hane 1988, Erzurum 1993, Ar 2006, Bayburt 2008, Bitlis 2009.Grld KeAlar: Kop Da (Erzurum/Bayburt), Dumlu (Erzurum), Sarkam (Kars)

    12 okgzl Hatay mavisiPolyommatus bollandi

    CR KritikEndemikKresel: Trkiye.Trkiye: Sadece Amanos Dalarnn gneybat kenarnda, Hatay Kzldadaki tip lokalitesinde bulunuyor. Buras skenderunArsuz Yaban Hayat Gelitirme Sahasnn iinde. Kelebein yayl alan 100 km2den az.Grld KeAlar: Amanos Dalarnn Gneyi (Hatay)

    13 okgzl Cilo mavisi Polyommatus ciloicusVU DuyarlKresel: Trkiyenin gneydou-su ve rann kuzeybatsnda, be alanda bulunuyor. Trkiye: Hakkride, Cilo Dann alt yamalar ve sarp vadilerinde, 14001950 metre arasndaki alanda kaydedildi. Grld KeAlar: Yksekova (Hakkri), Zap Suyu Vadisi/Havzas (Hakkri/Van)

    14 Artvin okgzlsPolyommatus artvinensisVU Duyarl EndemikKresel: Trkiye.Trkiye: Artvin ve Erzurum il snrlar iine denk gelen oruh ve Tortum Nehri vadile-rinde bulunuyor. Yaam alan bykl 40 km2 olarak he-sapland.Grld KeAlar: oruh Vadisi (Artvin/Erzurum)

    15 Mezopotamya okgzlsPolyommatus damaEN TehlikedeEndemikKresel: Trkiye.Trkiye: Alt ilde kaydedildi: Adana (1884), Kahramanmara (1959), Malatya (2010), Adya-man (2010), Mardin (1902) ve Erzincan (2001). Gncel dal-m Adyaman, Erzincan ve Malatya ile snrlandrld.Grld KeAlar: Yeilyurt (Malatya), Nemrut Da (Ad-yaman/Malatya)

    16 Carbonell mavisiPolyommatus lyciusVU DuyarlEndemikKresel: Trkiye.Trkiye: Birbirinden yaklak 130 km uzaklktaki iki alanda kaydedildi. Antalyadaki Bey Dalarnn dou ve bat ya-malarnda ve Ispartann kuze-yinde bulunuyor. Uzmanlar be alandan gelen kaytlara dayana-rak yaam alan byklnn 20500 km2 arasnda olduunu ngryor.Grld KeAlar: Gneykent (Isparta), ElmalGlova (Antalya)

    17 okgzl TeresyaPolyommatus theresiaeEN TehlikedeEndemikKresel: Trkiye.

    Trkiye: Trn kayd Adanann kuzeyindeki bir alanda bulunuyor. Grld KeAlar: Saimbeylinin kuzeyi (Adana)

    18 okgzl ifikarmonPolyommatus iphicarmonVU DuyarlEndemikKresel: Trkiye.Trkiye: Isparta Dedegl Dalarnda bulunuyor. Alana ulamn kstl olmas nede-niyle potansiyel yaam alannn ok kk bir ksm kefedile-bildi. Uzmanlar trn gney-batdaki Sarp Da gibi 1700 metreden yksek dier dalar-da bulunabileceini tahmin ediyor. Eldeki kaytlarla yaplan hesaplamalara gre yaam alan byklnn ortalama 20 km2 olduu dnlyor.Grld KeAlar: Aksu (Isparta)

    19 Tankerin okgzlsPolyommatus tankeriEN TehlikedeEndemikKresel: Trkiye.Trkiye: Kuzeydou Trkiyede-ki alt ilde (Ar, Bayburt, Er-zurum, Erzincan, Idr, Kars) sadece 11 alandan biliniyor. Tre ait son gncel kaytlar Erzurum (2005), Bayburt (1999) ve Erzincandan (1988). Trn dier kaytlar Ar (1956), Idr (1977) ve Kars (1978) illerinden ve bu kaytlar 30 yldan eski. Bu il, kelebek gzlemcileri tarafndan nadi-ren ziyaret edildii ve daha yaygn olan okgzl

    ifigenyaya morfolojik olarak ok benzedii iin trn, ko-layca gzden kam olabilecei dnlyor.Grld KeAlar: Sipikr Ge-idi (Erzincan/Gmhane), Kop Da (Erzurum/Bayburt), spir (Erzurum), Palandken Dalar (Erzurum)

    20 Merhaba okgzlPolyommatus merhabaEN TehlikedeEndemikKresel: Trkiye.Trkiye: oruh Havzasnn Art-vin ve Erzurum snrlar iinde kalan ksmnda bulunuyor.Grld KeAlar: spir (Erzu-rum), oruh Vadisi (Artvin/Erzurum)

    21 Balkan meneke kelebeiBoloria graecaCR KritikKresel: Gneybat Alpler, Yu-nanistan ve Trkiye.Trkiye: Trn btn kaytlar sadece Palandken Dalarndan geliyor. Trn g-rld dier iki blge Karga-pazar Dalar (Erzurum, 1965) ve Kazkoparan (Idr, 1911).Grld KeAlar: Palandken Dalar (Erzurum)

    22 Gzel nazuumEuphydryas orientalisEN Tehlikede

    Endemie yaknKresel: Rusyann gneybats, Transkafk asya, Kazakistan ve Trkiye.Trkiye: Snrl bir dalma sa-hip olan tr, son 20 ylda Anka-radaki alanda kaydedildi. 1980den bu yana ankrda bir defa kaydedildi. 1935 veya ncesinden bu yana Amasya, Bursa, Elaz, Konya, Ktahya ve Malatyadaki en az dokuz farkl alann hibirinden kayd gelmedi. 2009da yeni bir alanda bulunmu olmasna ramen, varl kesin olarak bilinen drt alann her birinde 20 km2den daha byk bir yaam alan olmad tahmin ediliyor.Grld KeAlar: Karagl (Ankara), ODT Kamps (Ankara), Ankara Merkez

    23 Wiskottun Akdeniz melikesiMelanargia wiskotti VU DuyarlEndemikKresel: Trkiye.Trkiye: Mersin, Osmaniye ve Adanann gelimi ky blgele-rinde sadece 14 alanda kaydedi-len kstl dalma sahip bir tr. ukurova Deltas kylarndan ieriye doru 1000 m ykseklie kadar olan alanlarda bulunuyor. Yaam alanlar zerindeki bas-klar gz nne alndnda tah-min edilen yaam alannn 560 km2 olduu ngrlyor.Grld KeAlar: Glnar (Mersin), Limonlu Havzas (Mersin), Adanann kuzeydousu

    24 Urartu esmer perisiHyponephele urartuaVU Duyarl

    EndemikKresel: Trkiye.Trkiye: Erzurum, Hakkri ve rnakta bulunuyor. ran ve Irakta da grlebilir, ancak Trkiyenin snrlar dndan kayt yok.Grld KeAlar: spir (Erzu-rum), Zap Suyu Vadisi/Havzas (Hakkri/Van)

    25 Halikarnas esmeriManiola HalicarnassusEN TehlikedeEndemie yaknKresel: Yunanistanda Nissiros Adasnda ve Trkiyede ise Mulada bulunuyor. ok snrl bir dalm var. Yayl alan 700 km2den (deniz hari) kk ve yaam alan 498 km2 ile snrl.Trkiye: Bodrum Yarmadasnda bulunuyor. Yunanistan ve Tr-kiyedeki altpoplasyon Ege Denizi ile birbirlerinden ayrl-yor ve aralarndaki mesafe yak-lak 16 km. Bu altpoplasyon-larn arasnda gen alverii olup olmad bilinmiyor.Grld KeAlar: BodrumGkova (Mula)

    26 Osthelderin zpzpSpialia osthelderi EN TehlikedeKresel: Anadoluda, Orta Doudan Lbnana ve Irak ve ran zerinden Afganistana kadar olan blgede grlyor. Trkiye: Isparta, Konya, Antalya, Afyon, Eskiehir, Bilecik ve Bursada kaydedildi. 1855ten beri Tokatta kaydedilmedi. Uluda civarnda sklkla grlyor. Grld KeAlar: Zap Suyu Vadisi/Havzas (Hakkri/Van), Halfeti (anlurfa/Gaziantep)

    K fk fi k l b i

    5 Akd i t

    6 O l t i

    9 Teberda okgzls9 T b d k l

    11 k l Di

    12 okgzl Hatay12 k l H t

    14 A i k l

    15 M t

    16 C b ll i i

    (Adana)

    18 k l ifik

    ( )

    20 M h b k

    k

    26 O th ld i

    TRKYEDE TEHLKE ALTINDAK

    KELEBEKLER

    NATIONAL GEOGRAPHIC TRKYE TARAFINDAN HAZIRLANAN TRKYEDE TEHLKE ALTINDAK KELEBEKLER HARTASIYLA LGL VERLER, DOA KORUMA MERKEZNN 20092011 YILLARI ARASINDA YRTT PROJE KAPSAMINDA RETLMTR. AVRUPA KELEBEKLERN KORUMA RGTNN ORTAI OLDUU BU PROJENN FNANSAL DESTE, HOLLANDA HKMETNN BBI-MATRA PROGRAMI TARAFINDAN SALANMITIR. BU DZLM, KELEBEK TRLERNN AT OLDUU ALELER TEMEL ALINARAK YAPILMITIR.

Recommended

View more >