antik yunan tiyatrosu pdf

Download Antik Yunan Tiyatrosu pdf

Post on 28-Jan-2017

537 views

Category:

Documents

54 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • AntikYunanTiyatrosu:AtinaveDrama

    Do.Dr.AdnanEVKanakkaleOnsekizMartniversitesi

  • 2

    NDEKLER

    NDEKLER 2

    ATNAVEDRAMA 3

    Kronoloji 5

    DramatikFestivaller 6

    DramaveDionysos 15

    Performans 24Oyuncular 28

    KapakFotoraf:Adnanevik,MetropolisAntikTiyatrosu,Torbal,zmir,Temmuz2009.

  • 3

    ATNAVEDRAMADersimizdezeliklegnmzdeAntikYunandnyasndanenokbilinen ehirolduu iinAtinadayazlanvesahnelenendramalarkonualacaz.AncaktiyatrolarsadeceAtinallarazgdeildi.M..beinci yzylda dikkate deer byklkte tiyatrolar Sicilyadaki dier byk Antik Yunan ehirdevletleriArgosveSyracusedagelimibirkomedianlaynngstergesidir.M..drdncyzyldatiyatroAntikYunan ehirlerininolmasaolmazyd.Bu tiyatrolarkkolmasnaramenuluslararasbir sahneleme gelenei tm Antik Yunanda gerekletirilmekteydi. Daha sonra bu oyunlar Romatopraklarnda sahnelenmeye baland. Byk skenderin douya doru yapt sefer srasndaordununelendirilmesi iinbu trgsterilerinyapldbilinmektedir.AncakAtina trdramann(tragedya,komedyavesatir)halkaakyarmalardabiimlendiiehirdir.

    DramanedenAtinadabiimlendideM..altncyzyldanemlivekltrmerkeziolanCorithveyaSamosdagelimedi?Altnc yzyldaAtinannAntikYunandnyasnnpolitik,askeri,ekonomik vekltrelolarakndegelenehriolmad,Atinannbeinciyzyldanemkazandunutulmamaldr.AntikYunantopraklarndaaltncyzyldandegelenehirdevletlerSparta,Corith,SikyonveSamosolmutur.Atinadanemlibir ehirdi,ancakdier ehirlerleaynkategoridedeildi.Altncyzylnbalarnda Atina, Attica veya tam evirisiyle Attic topra ad verilen blgenin kontroln elegeirdi. Buras tepeden aa doru aa yukar 70 km. uzunluunda gen biiminde biryarmadadr. Atina yarmadann ortasndadr. Ksaca yarm adann dier kelerinden uzakl ellikilometredendahafazladeildir.Modernmaratonoyunlarnnmesafesi42,195m.MaratonileAtinaarasndakimesafedirvebumesafeM..490ylndaMaraton savandan sonrahaberci tarafndankoulmutur.Atitica topra tarmasndan zengindeildi.Tekverimli topraklarAtinaveMaratonblgesindebulunurdu.AyrcaAtticadakkbahayvanyetitiriciliideyaygndeildi.AncakM..altncyzylnsonlarnadoruAtinadaAtticatoprannrnnnkullanlmasnnkefedilmesiyleekonomikpatlamameydana geldi.Burnler zeytin,bir andadouAkdenizin en iyisi konumunaykselen zeytinya ve kalay kaplard. Atina kaplar ok gemeden zamann en iyisi durumundakiCorithkaplarnnyerinialdveLaureionblgesiningmndenyaplanAtinabaykuuparalarDouAkdenizinstandartparashalinegeldi.

    ekil1BiryzndeAtenavearkasndaBaykuolanAtinagmparasM..480.

  • 4

    Resim1DouAkdeniz

    Altncyzyldaekonomikgelimeyeelikedenbirbakagelimepolitikdurumoldu.M..yedincivealtnc yzylda Yunanllar babadan ola geenmonari, aristokratik fraksiyon karm bir biimdeynetiliyordu.Bu ynetimbiimine tiranlkad veriliyordu.Gnmzde tiranlk diktatrlkgibialglanmasna ramenArkaikYunancadabu terimbirkiininynetimianlamnageliyordu.Bukiigenellikle lkeyi bir kargaadan kurtaran kiiydi. Atinada tiran Peisistratos M.. 540l yllardaynetimi ele geirdi. PeisistratosM.. 528/527 ylnda lnceye kadar ynetimde kald ve yerinearistokratlarveSpartakrallarnnibirliisonucundaM..510ylndaAtinadankovulanoluHippiasgeldi.

    M..beinciyzyldatiranpolitikatmadarakibireziletmek iinkullanlankirlibirkelimeydiveM..487ylndapolitikolarak toplumdandlamann ilkrneitirannarkadalarnsrgnetmeoldu.AncakM..drdncyzyldatiranlarAtinademokrasisininyokedilmesindenncekialtnaolan (M.. 546510) Kronosdneminde yenidenhatrland.Aslnda tiranlarAtinaydemokrasiyiyaayanM..beinciyzyldakimuhteemgeleceiiinhazrlad.OnlarM..altncyzyldaacdoluekonomik snf atmalar dneminden sonra politik ve ekonomik dzeni salad, aralarndaAnakreon,SimonidesveBacchylidesgibiairlerdeolmakzeresanatlarAtinadakisaraynaekti,sadecebirsonrakiyzylda inaedilenAcropolisin ihtiamnnglgedebrakabileceibiryaplanmaprogramyrttler,AtinannveAtenannkutlanmasiinPanthenaiafestivaligerekletirdilerveyagelitirdilerveHomerik iirlerinokunmasyarmasndzenlediler.Tiranlarnyaptdevlet iindekihonutsuzluu veparalanmlbastrmak vebir sonraki yzyldaAtinann azametine yol aacakolan bir tr birliktelik duygusu oluturan etnik kimlii alamakt. Tiranlarn yapt bir baka iAtinadaDionysosadnabirfestival,KentDionysias,yaratmakolmutur.BufestivaldiertmyerelfestivalleriglgedebrakmveAtticahalkiintekresmikutlamaolmutur.tetragedyailkdefabufestivaldesahnelenmitir.

  • 5

    Resim2AntikYunanistanHaritas

    tebuortamdadramageliir.GelenekselolarakilknceM..534ylnatarihlenentiranlnkltrelprogramnnbirparasolan tragedyadahasonrasatiroyunuveensonundakomedigeliir. leridegreceimiz gibidrama ark vedansn karmolan (iddialara gredithyrambdan tragedya, satirdanslarndan oyunu ve belki de hayvan korolar, fallus danslarndan komedya) baz koroperformansndangelimitir.BugeliiminkesinayrntlarbilinmemektedirvenedenAtina?sorunasalambir cevap verilemez.rnein,CorinthM.. altnc yzylda okdaha zenginbir ehirdir vekenditiranlndagelimitir.M..520liyllardaTiranPolykratesynetimindeSamossanatasndanoldukaparlakt,ancakdramaAtinadabelirginbirsanatbiimiolarakortayakt.

    KronolojiGelenekselolarakdramabiiminin (tragedya)kesinolarakortayakM..534tarihiverilirvebuortayakThespisinbelirsizfigryle ilikilendirilir.Dnemeaitbazkesinkantlardahaeskiyllar(yaklakM..500leri) iareteder.Tragedyannbirgecedeicatedilmediikesindir.ByleceM..altnc yzylda baz koro performanslarnn tragedya ad verilen dramatik biime dntnvarsayabiliriz. Bu balamda dersimizin Antik Yunan tiyatrosu blmne ilk btnlkl oyun(AeschylusunPerslileradloyunu)M..472ylnaaitolsabileM..altncyzyldanbalayacaz.Tmsanatbiimlerigibidramanndastilvendegelenyazarlarasndanfarkllklargsterenkendineaitdnemlerivardr.En iyibildiimizdnemAtinannAntikYunandnyasnahkmettiiM..479404yllardr.Budnemdenotuztragedya,birsatiroyunu,biryarsatiroyunuvedokuzkomedininyannda kaypoyunlar veoyun yazarlarhakknda kantlar veparalar gnmzeulamtr.AncakdramaM..drdncyzyldasrmvencyzyldadevametmitir.M..drdncyzyldayenitragedyalaryazlmveoynanmtr,ancakeskiduyulanhayranlnartmasylabirlikteyarmalareski temsilleride kapsayacakbiimde geniletilmitir.M..nc yzylda trajedi skenderiyeli

  • 6

    bilimadamlarveairleregeti,ancakburadatragedyalarnsahnelenmeyereksadeceokunduuveyasahneleniyorsanekadargenibirseyirciyehitapettiitartmalbirkonudur.

    Satiroyunlarnndramatikfestivalleredahasonraeklendiiyolundaglkantlarvardr.outarihisatir oyunlarnnM.. 501 ylnda kabul edildiini bildirir. Bu nedenle satir oyunlar tragedyannkkeninioluturabilecek ilkelbirdramatikyapyasahipdeildir.M..beinciyzyldasatiroyunlarbirbiriyle yaran oyun yazarnn trajedisinden sonra sahnelenirdi, ancakM.. 340l yllaragelindiinde satiroyunlar tragedyayarmalarndankarldve festivalinalnda sadecebir tanesahnelendi.ByleceM..drdncyzylda satiroyunlarbiryerekadarkendiayrbiimine sahipoldu.

    Komedyatragedyavesatiroyunlarndandahasonrabalad.lkkomedyannDionysiadayeralmaylM.. 486 olarak kabul edilir. Antik Yunan eletirmenleri Atina komedisini kronolojik olarak dnemeayrr:M..beinciyzylklasikdnemiyle(M..486385)anlanEskiKomedi;OrtaKomedi(yaklakM..385325veyaAristophanesveMenanderaras);YeniKomedi(M..325sonras).Budnemlerin birinci ve ncsnden gnmze kadar ulaan oyunlar vardr. Ayn zamanda AntikYunanllar M.. beinci yzylda Syracuse komedisini ve ayn yllarda Megara1 komedisini debiliyorlard.

    AntikYunanTarihiKronolojisi

    YIL(M..) OLAYy.600 Ariondithyrambbuldu534 Atinadailkbtnlkltragedyannsahnelenmesi(Thespis)y.501 Festivallerinyenidentasarlanmas,satiroyunlarnnfestivallerekabul498 Aeschylusuntannmas486 Komedyannilkresmitemsili468 Sophoklesintannmas456 Aeschylusunlm455 Euripidesintannmasy.440 Lenaiadadramatikyarmalarnbalamas2427 Arsitophanesintannmas407 Euripidesinlm406 Sophoclesinlmy.385 Arsitophanesinlmy.330 Atinadatatiyatronuninaedilmesi325veya321 Menanderintannmas290 Menanderinllm

    DramatikFestivallerAtinada drama temelde Dionysus onuruna dzenlenen iki festivalde, Lenaia ve Kent Dionysiassahnelendi. Bu blmde dramann (zellikle tragedyann) dini bir ifade biimi olma durumu ve

    1AntikYunandabirehir.2Lenaiadramatikyarmalarnyapldheryldzenlenenbirfestivaldir.AncakAtinaveyonyadadzenlenenlerdendahakktr.Lenaia,AtinadaaayukarOcakaynarastlayanGamelionayndayaplrd.FestivalDionysusLenaiusunonurunadzenlenirdi.LenaiaolaslklalenaikelimesindengelirveDionysusunkadnsavalarMaenadndierbiraddr.

  • 7

    dramann Dionysos ile ilikisi incelenecek. Bu blmde festivalmekanizmas ve ayrntlar ile bufestivallerde dramann yeri irdelenecek. Festivaller tanr Dionysos onuruna yaplrken ve oyunlarkutsal bir evrede sahnelenirken, ayn zamanda Atinann kamu yneticileri tarafndan yrtlen,ehrin (polis) toplumsal yaamnn bir paras olan devlet ilerini de sahneye tad. Ayrca Atinadramasnnkelimenineitlianlamlarylanekadarpolitikolduununundastndedurulacak.

    Dionysos Atinada bir dizi kutlamayla onurlandrlyordu: Kr Dionysias (Attica evresinde yereltopluluklarn dzenledii festivaller); Ocak sonunda Lenaia; ubat ortasnda Anthesteria (iekZaman) ve Mart sonunda veya Nisan banda Kent Dionysias. Atticada eitli KrDionysialarndadaha nce oynanm oyunlarn yeniden sahnelendiine dair kantlar vardr, ancakAtinadadramaperformansnnikinemlifestivaliLenaiaveKentDionysiasolmutur.

    Kent Dionysias bizim takvimimize gre Mart aynn sonu veya Nisan aynn bana denk gelenElaphebolion (GeyikAv) ayndabe gn srerdi.M..540l yllarnortasndan510 ylna kadarynetimdekalantiranlarngelitirdiibiretkinlikti.TmkrfestivalleriniAtinadabirarayagetirenbuehir festivali Dionysos adna yaplanmuhteem bir festivaldi. Tiranlar aka bir ulusal birliktelikduydusuvemerkezikurumlaradayanankltrelbirkimlikoluturmayaabalyordu.KentDionysiasiin tanrDionysosunAtticann kuzey snrndaki bir topluluk olan EleutheraidenAtinaya geliinibelgelemekiinbirmitgelitirildi.EleutheraiksasrenceAtticayakatlmtvebunedenlepolitikpropaganda unsuru olabilecekti. Festival sresince kamusal tatil ilan edildi. Meclis (ekklesia)toplanmad, yarg faaliyetleri en azndan festivalin ilk gnnde durduruldu, mahkmlarhapishanelerdenserbestbrakldveM..drdncyzyldaikiObolus3giricretinideyemeyenleriinbirfonoluturuldu.

    FestivalinbalangcndaElaphebolionaynn8indeyazarlarnoyuncularvekorolarylagrndklerive oyunlar hakknda ip ular ve

Recommended

View more >