68 | ölçülemeyen ölçülemeyen | 69 berk Özler | boğaçhan bey size

Download 68 | ölçülemeyen ölçülemeyen | 69 Berk Özler | Boğaçhan Bey size

Post on 29-Jan-2017

223 views

Category:

Documents

4 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • 68 | llemeyen llemeyen | 69

    llemeyenin gizli ekicilii Berk zler | Boahan Bey size lleme-yen konusunu amadan nce bu konuda d-nm mydnz?

    berk zler | Akas llememe zerine d-

    nmemitim ama bir eyin llememesine

    sebep olan kavramlar zerine dnmtm.

    Ne gibi kavramlar?

    Muallaklk, gizem, srpriz. Bunlar sanrm bir

    eyin llememesine sebep olan ve bende

    heyecan uyandran eyler.

    Bu kavramlarn tasarm disiplini iinde yeri

    var m? Sonuta sanatta belki ama tasarmn

    llen bir yan da..

    Pardon, araya gireyim, bu kavramlar konu-

    madan nce unu da sylemeliyim, bir eyin

    bu kavramlara sahip olup olmad da kiiden

    kiiye gre deien ve llemeyen bir ey.

    Kiiden kiiye hatta zamana gre deiebili-

    yor. Yani llemeyenin gerekten llp l-

    lemediinin de kesin bir ls yok, lm-

    lenemiyor diyebiliriz.

    rnein dzenli olmayan objelerin yzey

    alanlar eskiden llemezdi. Artk bilgisayar-

    lar sayesinde llebiliyor. Bunun gibi bir eyi

    mi kastediyorsunuz?

    Evet llebilirliin zamana gre deiebildi-

    ine dair gzel bir rnek.

    Peki llemedii zamanlarda insanlara he-

    yecan veriyor muydu sizce? Ya da u an l-

    lemeyen eyler insanlara heyecan veriyor mu,

    yoksa bir tek size mi veriyor? (glmeler)

    Aslnda bu una benziyor: inden gizem ve

    srpriz kartlm polisiye bir filmin heyecan

    kalmaz ya; filmin devam, sonu, artk llebil-

    mitir. Gizem kalmamtr, srpriz kalmamtr

    nk. Bu arada, ok film seyretmi bir insa-

    nn az izlemi bir insana oranla sonunu daha

    iyi tahmin edebilmesi llebilirliin kiiden

    kiiye gre deitiinin de bir gstergesidir.

    Sanrm konudan biraz saptk. Ben sizin bir

    tasarmc olarak yaptnz ie nasl yanstt-

    nz merak ediyorum.

    Aslnda sapmadk. llemeyenin ekiciliin-

    de hemfikirsek eer, sebep olan eylerin, -hat-

    ta artk olumluya evirip sebep kelimesinden

    kurtulaym, salayan daha iyi- llememe-

    sini ya da llemiyor hissini salayan eylerin

    psikolojisini iyi anlarsak, bunu yaptmz bir

    bina tasarmna ya da benim yaptm gibi bir

    internet sitesi tasarmna uygulayabiliriz.

    Mimari bir yap tasarlarken llemeyen, ka-

    da dklemeyen bir ksm nasl olabilir? Ha-

    zrladnz websitelerinde llemeyen bir

    ksm oluyor mu?

    (Glyor) Oluyor. llemeyen demeyelim

    ama llemiyor hissi vermeye alyorum.

    1

    2

  • 70 | llemeyen llemeyen | 71

    yle, insan beyninin her zaman simetrik bir

    tasarm daha rahat bulduu bilinir. Bunun al-

    tndaki mantk beynin cognitive processing

    denilen -Trkede kavrama ilemi diyebili-

    riz- bunu kolaylatrmasdr. Beyin grd

    tasarmda simetri eksenini izer, eksenin bir

    tarafn renirse dier tarafn renmesine

    gerek kalmaz. Her zaman daha az enerji har-

    camaya gdlenmi insan beyni de ilk bakta

    bunu tercih edebilir. Mimarlk, grafik tasarm,

    web tasarm gibi disiplinlerde ilevsellik kadar

    gzel olmas da nemlidir, bana gre simetri

    bu gzellie glge dren bir eydir. Simet-

    riden uzak durmaya alyorum.

    Simetrik bir binann ya da tasarmn irkin

    olduunu mu sylyorsunuz? Eski dneme

    ait ou yap simetriktir. (Glerek) Japonya

    hayran olduunuzu biliyorum, Japonyadaki

    tapnaklar ve shrinelar da hep simetriktir me-

    sela.

    Hayr, onu sylemiyorum. Japonyadaki tap-

    naklar ve shrinelar hep simetriktir ama bu on-

    larn olaanst gzelliklerinden bir ey g-

    trmez. Oradaki baka bir estetik anlaydr,

    baka bir beklentiden doar. Bugnn, 20. ve

    21. yzyln estetik anlay daha farkldr. Msr

    Piramitleri mesela, dev gibi olmalarnn verdii

    ihtiam bir yana brakrsak, bir piramitin ar-

    kasna geip fotoraf ekmeyi ister misiniz?

    Sizde byle bir merak oluur mu? Bence ar-

    tk 21. yzyln estetik anlaynda bu soruya

    cevap bulmak nemlidir. Gzel olmasn is-

    tediiniz bir eyin iinden muallaklk, gizem,

    srpriz, tahmin edilemezlik gibi kavramlar -

    kartamazsnz.

    Muallaklk derken neyi kastediyorsunuz?

    Benim verdiim anlamla muallaklk, arada kal-

    mak, yerini belli etmemek, olabilecek yer se-

    eneklerinden birinde olmamak demek. Ke-

    sin ve somut olmayan, ad konmayan bir eyin

    sanatta ve estetikte ok nemi var bence. r-

    nein mzikte her ne kadar seslerin, notalarn

    mziin ritmi iinde matematiksel bir yeri olsa

    da, notada belirtildii ekilde, mzisyenler

    zaman olarak belirtilen yerin notaya dkle-

    meyecek kadar ncesinde ya da sonrasnda

    alabilirler. rnein zamann biraz ilerisinde

    alan davulcular vardr, Roy Haynes gibi, Tony

    Williams gibi, ok heyecan yaratrlar. Tam ter-

    sini dnelim, eer bu muallak halin gzellii

    olmasayd, dnyann en iyi Beethoven, Bach

    yorumcular bilgisayarlar olurdu.

    3

    4

  • 72 | llemeyen llemeyen | 73

    nternet sitesi tasarlarken de bu vardr. Bir

    grid sisteminde, dikdrtgenler iinde tasarm

    yapmak zorundasnzdr. Yani aslnda bir web-

    sitesi dikdrtgen kutucuklardan oluur. Bu ku-

    tular snrlaryla kullancya hissettirirseniz, bu

    tasarmda bir tekdzelie sebep olur. Her ne

    kadar kutular iinde alsanz da, bunu his-

    settirmemek nemlidir.

    Sanrm ilk bata sylediiniz eyi neden

    nce sylediinizi anladm. Tasarm rne-

    indeki durum aslnda muallaklk deil, ama

    verdii his yle. Kutucuk sistemini nasl kur-

    duunuzu belli etmemekten yola karak s-

    kclktan kurtuluyorsunuz. Yani dikdrtgenin

    nerede baladn hissettirmemek, bir nevi

    llememezlik oluyor size gre.

    Evet, aynen yle. Mesela komnist bloklar

    denilen uzun sra sra apartmanlar vardr. Bak-

    tnzda iiniz skr. nk o kutular, apart-

    mann en tepesinden aa doru uzanan

    tahmin edilebilir mimari ve yaam sizi boar.

    Web sitelerinde alt alta sralanan ayn ller-

    deki dikdrgen kutular da size ayn hissi verir.

    Burgu gkdelenlerde de aslnda kutulardan

    kurtulma hissi var sanrm. Geleneksel gk-

    delenler hep dikdrtgen prizmas eklindeler

    ama yeni yaplan bu modern mimari ile gelen

    burgu gkdelenler bu alt alta sralanan tah-

    min edilebilir hissi yok ediyorlar.

    Bence burgu gkdelenler bu tahmin edileme-

    me hissine yzeysel bir zm getiriyorlar,

    yzeysel derken hem szlk hem mecazi an-

    lamda (glyor). Yaam alannda her zaman

    birbirine dik duvarlara ihtiya duyarsnz. O

    burgu gkdelenlerin iindeki duvarlarn dik

    olduunu rendikten sonra pek gizemi kal-

    dn dnmyorum.

    Gizem de sizin iin nemli deil mi?

    Evet (gizemle duraksar) gizem nemli. Gi-

    zem bal bana llemeyen, bilinmeyen-

    dir. Ama tamamen bilinmeyen deil, sadece

    somut olarak kendini belli etmeyendir ve bir

    eyin ekici olmasnda ok nemli rol oynar.

    Filmin bir sahnesindeki seksel gerilim, tm

    plaklyla somut bir ekilde orada duran

    pornodan daha ekicidir.

    Ne yaptnz? Betonart dergisindeyiz (gl-

    meler).

    Bana rahata konuabilirsiniz, sansr uygu-

    lanmaz, denmiti.

    Oras yle tabii ama daha gizemli(!) konu-

    makta fayda var (glmeler).

    Aslnda gizeme olan igdsel merak anlat-

    maya alyordum. lemediimiz, hesap-

    layamadmz her eyde vardr bu gizem.

    Grafik tasarmclar ok kullanr logo yaparken.

    London Senfoni Orkestrasnn logosuna ilk

    baktnzda baharfleri LSOyu grrsnz.

    Daha dikkatli baktnzda elinde gizemini ko-

    rumu, kendini gizlemi batonlu bir orkestra

    efi grrsnz. Bu incelik, gizem, bir bilgisa-

    yarn yapabilecei bir ey deildir. llebilir

    bir yan da yoktur.

    Zaten llebilirse bilgisayar tarafndan yap-

    labilir de, deil mi?

    Evet yaplabilir. ahsen ilerin giderek aklla-

    nan bilgisayarlara kaptrlacan, daha sonra

    da insann, llemeyen ya da saysala d-

    ntrelemeyen bu kavramlarla tekrar ilerini

    geri alacan dnyorum. Mzik endstrisi

    buna gzel bir rnek bence. 80li yllarda plak

    tahtn CDye, sonra mp3 teknolojisine, u

    gnlerde de online mzik dinleme sistemleri-

    ne kaptrd. Bir bakma her eyi ltmz

    dnp analog kaytlar 1 ve 0lardan oluan

    bir sisteme geirdik, remaster ettik, daha net

    ses aldk. Yani analog bantta olan her eyi l-

    ebildiimizi ve saysal bir deere dnt-

    rebildiimizi dndk. CDler uzun bir sre

    ok satt, temiz berrak ses duymak herkesi

    ok heyecanlandrd. Sonra neyin tetiklediini

    bilmiyorum, online mzik dinleme sistemleri-

    ne paralel olarak bir sredir tekrar plaa talep

    artmaya balad, artk her yeni albmn pla

    baslyor. nsanlar CDleri brakp plak almaya

    baladlar. Hatta ok ilgin bir olay anlataym.

    Glenn Gouldun mehur Goldberg Varyasyon-

    lar kayd vardr, 1955 senesinden, mono bir

    kayttr. Olaanst bir mziktir. Klasik m-

    ziin en ok satan plaklarndan biridir. Glenn

    Gould ldkten sonra firma analog kaytla-

    r remaster etti, stereo hale getirdi ve CDye

    bast. nsanlar ayn tad bulamadlar, o kadar

    satmad, hakknda ok fazla eletri oldu. l-

    lemeyenin gizli ekicilii bence ite buradadr.

    Soyut somuta gre her zaman daha derindir,

    sanrm ekicilii de buradan geliyor. Size ne

    yapmanz gerektiini syleyen kiisel geliim

    kitaplar mesela somuttur, ister istemez di-

    daktik olurlar.

    Evet kiisel geliim kitab merakls insanlar

    da bunun tersini syler, adam fikrini sylyor,

    gerisini sana brakyor der. Bence bir Madam

    Bovaryde ya da Su ve Cezada, iinizde tm

    kiisel geliim kitaplarndan daha ok k ya-

    kacak gizli ilhamlar bulabilirsiniz.

    Peki, srpriz llebilir mi?

    Geenlerde bir film izledim, ad Her. Adam

    ok gelimi bir yapay zekya k oluyor ve

    sanki y