20150630 klpsdr doktora semineri - hemisferik entegrasyon tekniğiyle kısa terapiler (yusuf...

Download 20150630 KLPSDR Doktora Semineri - Hemisferik Entegrasyon Tekniğiyle Kısa Terapiler (Yusuf Güngör)

Post on 12-Apr-2017

184 views

Category:

Documents

3 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

  • 1

    HEMSFERK ENTEGRASYON TEKNYLE KISA TERAPLER1

    Yusuf GNGR

    Ksa zet: Hemisferik Entegrasyonla Bilisel Duygusal Uyumlanma, Dr. Allen Sargent tarafndan gelitirilmi, ksa terapilerde nispeten yeni bir yaklamdr. Beynin, deneyimleri doru ve hassas bir ekilde kodlama ve zme zerinde eitilmesini esas alr. Modelin nihai hedefi, her iki hemisferdeki bilinli veya bilind kaytlarndan, kiinin ekolojisine uygun yeni seenekler oluturmak suretiyle bilinalt gerginlik ve atmalara zm bulmaktr. Bu terapi modelinin, btn kiisel geliim ihtiyalarnn yan sra nevrotik vakalarda byk oranda ve baz snr durum vakalarnda ila tedavisi eliinde kullanlabilecei ngrlr.

    Abstract: Cognitive Emotional Re-Alignment with Hemispheric Integration, developed by Dr Allen Sargent, is a rather new approach amongst recent brief therapies. It is based on training the brain to code and decode experience properly and accurately. Ultimate aim of the model is to find individually ecological solutions to subconscious tension and conflicts by way of utilizing conscious and unconscious materiel recorded in each of the hemispheres. It is asserted that the model can be used for all types of personal development requirements, with a wide range of neurotic cases, and with some borderline cases accompanied by psychopharmacologic therapy.

    * * *

    Giri Sradan bir gnde lise rencisi Ali yryerek okuldan evine dnerken, yanndan, iinde -drt serseri grnml gencin bulunduu grltl bir araba geer. Egzost ve mzik grltsnn geldii istikamete ban evirdii anda, kollar darda olan genlerden bir tanesi Ali'ye eliyle anlalmaz iaretler yaparken bir dieri de ii su dolu balonu atar. Balon Ali'nin hemen yannda patlar, st-ba slanr ve kirlenir. Uzaklaan arabann grltsne irkin kahkahalar eklenir.

    ***

    Ksa filmimizi bu anda durduracak olursak, anlk olarak Ali'nin beyninde iki farkl konumda iki farkl izlenimin kaydedildiini syleyebiliriz. Basit bir genellemeyle, bunlardan biri, mantksal-dorusal dnmeden sorumlu sol hemisfer, dieri ise bireyin uzamsal ilikilerini ileme tabi tutan sa hemisferdir (Siegel, 2010). Ali'nin sol hemisferinde olayn, can sklan birka serserinin azck elenmesini ihtiva eden sradan bir olay olarak olarak kaydedilmesi olasdr. Bu bakla kahramanmz muhtemelen evine yol almaya devam edecek, vardnda slak kyafetlerini deitirmesinin ardndan belki biraz attracak, ardndan ya devlerini yapmaya balayacak veyahut da basketbol oynamak iin dar kacaktr. Bu bak asyla olay, Ali'yi fazla etkilemeyecek, unutulmaya mahkum, can skc basit bir olay olmaktan te gitmeyecektir.

    1 Makalenin yazar, bu terapi yaklamna dair eitimini, 2011-2012 yllarnda Spencer Institute (ABD)'de almtr.

  • 2

    Kahramanmzn sa hemisferinde ise dieriyle balantl ancak farkl bir izlenim kaydyla neticelenen bir sre devam eder. Daha ziyade Ali'yi evreleyen dnyasyla btnletiren ve onun gvenliiyle ilgilenen sa hemisferi ise olay una benzer ekilde alglayp yorumlayabilecektir: Askerlik a yaklam -drt tane iri kym serseri, zellikle Ali'yi hedef olarak setiler ve kendisini korkutmak, dehete drmek iin okuldan kn beklediler. Yanndan geerken nde oturan "sen gnn greceksin"e benzer bir tehdit savurdu, arkadaki ise onu kk drmek iin balonu frlatt. irkin kahkahalar atarak devam ettiler; bir sonraki sokaktan saa dnerek gzden kayboldular. Hatta belki de Ali'nin gzergahnn zerindeki bu sokakta durup arabadan indiler, ellerinde sopalarla Ali'yi bekliyorlar. Bu perspektiften bakldnda ise Ali'nin panik butonuna basarak nce ynn deitirmesi, farkl bir yoldan evine koarak gitmesi, korku iinde odasna kapanmas olas bir senaryodur. Brakn dar kmay veya ders almay, bir eyler attracak itah dahi kalmamtr. Hikayeyi bu korelasyonla uzatmak mmkndr. Gerekte ise Ali'nin bir sremin iki ucunu temsil eden yukardaki rneklerde sunulann ortasna yakn bir yerlerde tepki vermesi beklenir. nk beynin her iki yarmkresi korpus kallozum ad verilen bir sinir a ile bir dierine balanr ve alnan uyarlar her iki hemisferin kesintisiz olarak koordinasyonu sonucunda deerlendirilerek verilecek tepkiler belirlenir (Gazzaniga, 2009). Tabii ki Ali'nin inan, deer ve gemi yaantlar gibi faktrler de bunda etkili olacaktr.

    * * *

    Birey srekli olarak evresinden uyaranlara maruz kalr; bu girdiler duyular vastasyla alglara dntrlr. Fiziksel ar farkndal gibi harici bilgilerin bir ksm sperfisyal (yzeyel) reseptrler tarafndan derhal ileme tabi tutulur. Ayrca bunlarn byk bir ounluu ile dahili bilginin tamam beyin tarafndan ilenir (Despopoulos, 2013).

    Beyin, dinamik ve bir dieriyle etkileim iinde bulunan pek ok ksm ihtiva eder. Sa ve sol hemisfer olmak zere farkl tipteki zihinsel sre ve faaliyetleri gruplayan iki ana serebral yap mevcuttur. Bahse konu iki ana para muhtelif destek yaplaryla irtibatlandrlmlardr ve bu yaplarn nde geleni, yukarda da ad zikredilen korpus kallozumdur. Korpus kalozum her biri hemisferler arasnda veri transferi iin saniyede

    20 kez tetiklenebilen 50 milyon sinir lifinden oluur. Dier yandan hemisferler her ne kadar irtibatta olsalar da aratrmalar her bir parann bilgiyi ileme tarznn farkl olduuna ve bu yarmkrelerin belirli sahalarda uzmanlama eilimi gsterdiine iaret etmektedir (Sargent, 1999). Sol hemisfer genellikle analitik, organize ve realiteye dair veri ve srelerle ilikilidir. Matematik, lisan, sebep-sonu ilikileri, mantk, nesnellik, kural ve kaideler gibi kavramlarn sol hemisferden kaynakland dnlr. Bilgi ve kavramlar sral olarak ileme tabi tutar; bir ilem tamamlanmadan veya kesintiye uramadan dierine geilemez. Sa hemisfer ise daha ziyade yaratc, iletiimsel ve byk resmi grmeye dair srelerle balantldr. Sanat, mzik, analoji, duygu, tahayyl gc gibi kavramlarn sa hemisferden kaynakland dnlr. Dierinden farkl olarak, ayn anda

  • 3

    veya farkl zamanlarda sonulanabilecek ekilde paralel ilemler yrtebilir. Bir ilem tamamlandnda havuza bir ilem sreci daha eklenir (Speert, 2012). Pek ok kiide sa hemisfer duygu ykl anlar depolarken bununla ayn anda olmak kaydyla, sol hemisfer de nispeten duygudan ari verileri kaydeder. Yani yaantlarmzdaki her bir olay iin zihnimizde harici grsel uyarandan kaynaklanan iki ayr ve zgn imgesel temsil mevcuttur (Sargent, 1999). Bu durumda, gemi yaantlarmz arasndan bir olay sa hemisfer kaydyla hatrladmzda gstereceimiz tepkinin, dier hemisfer kaydna gstereceimiz tepkiden nemli derecede farkl olacan syleyebiliriz. Dahas, sz konusu yaantlar srekli zihnin ayn tarafndan armak hem muhtemel tepki seeneklerinin saysn hem de seilen tepkinin optimizasyonunu snrlandracaktr. Dier bir ifadeyle, dnce srelerimizde gerekten olan biten ayet bu ise, tebihen "yarm akll" davranyor olduumuzu syleyebiliriz. Grne gre iki farkl sre ilem metodolojisine sahip iki hemisferin doru etkileimiyle bireyin normal seviyede bilisel bir hayat srebilecei sylenebilir. Ancak hepsi bununla snrl deildir. Sol hemisfer bedenin sa, sa hemisfer ise sol tarafndaki motor becerileri kontrol eder. Sol hemisfer ayn zamanda bilgiyi sa gz araclyla "grrken", tahmin edilebilecei gibi sa hemisfer sol gz araclyla "grr". Ancak iler bu noktada biraz karmaklar. Sol hemisfer -beklenenin aksine- sol kulak ve sol burun deliinden alnan verileri ilerken, sa hemisfere sa kulak ve sa burun delii veri salar. Beyin fonksiyonlarna dair bu yanallama iin znde hangi hemisferin, bir hafza kayd ve buna dair bileenlerin yaratlmasndan gerekten sorumlu olduunu belirlemeyi ksmen zorlatrr.

    Btn bunlarn tesinde, hafza oluturma, depolama ve armaya dair bir serebral yap daha vardr. Beyin btn bilgiyi ilk olarak badem byklnde ve eklinde, her biri bir hemisferin altnda konumlanm bilateral iki organck olan amigdalalar vastasyla ileme tabi tutar. u ana kadar yaplagelmi ve devam eden aratrmalar amigdalann; hafza, karar verme ve duygusal tepkilere dair srelerde asli rol oynadn gstermektedir (Zhang, 2014). Yani bu ikili yap; inan, deer, benlik algs ve daha pek ok husustan sorumludur.

    imdi bir elma dnn ltfen. Ne renkti, krmz, yeil veya sar m? Amasya myd yoksa golden mi? Ya da bilinen bir bilgisayar markas m? Devamnda bu elma ile balantl olarak hangi anlarnz canland? Buna elik eden grnt, ses, fiziksel his ve duygular neler? Sanyorum bir tek kelimenin dahi bireyler iin birden fazla anlam ierebildiini fark edebiliyoruz. Hatta iletiimde bulunan iki kii iin benzer anlamlar ifade etmi olsa dahi bireysel perspektiflerine dair belirli nanslarn iletiimde przler yaratabileceini rahatlkla syleyebiliriz. Bu durumda, "Her biri kendine has biimde bilgiyi ileme tarzna sahip iki farkl hemisferin bir dieriyle her zaman ayn dili konu(a)myor olmas mmkn m?" sorusunun cevab kritikleir; cevab ise "evet"tir. Son dnemde gerekletirilen nrolojik almalar hemisferlerin pek de kusursuz biimde iletiim kuramadklarn gstermektedir (Birrel, 2013). Bunun anlam ise herhangi bir deneyim karsnda hemisferlerin ayn biimde grmeme, iitmeme ve hissetmemesinin kuvvetle muhtemel olduudur. Bu aksaklk, isel gerginlik ve potansiyel atmalarn nemli bir ksmndan sorumludur. te Hemisferik Entegrasyon bu sorunlara kkl zm sunmak iin gelitirilmi bir modeldir. Teknik bir ifadeyle Hemisferik Entegrasyonla Bilisel - Duygusal Uyumlanma, deneyimlerin arzu edilen ekilde ve hassasiyette kodlanma ve deifre edilmesi hususunda beynin nasl eitileceine dair bilimsel sreci ifade eder.

  • 4

    Ultradyan Ritimler ve Hemisferik Dominans (Basknlk) Ultradyan Ritimler, bedende gnde bir defadan fazla vuku bulan dngsel srelerdir. Bunlardan biri de deimeli olarak sa ve sol hemsiferik dominansa sebep olan ritimdir (wikipedia, 2015). Bu ritim kiiden kiiye ksmen deiim gstermekle birlikte genellikle uyku hali de dahil olmak zere 90 - 120 dakikada bir gerekleir ve bireyin baskn hemisferinde deiim olur2. Bireyin fizyolojisindeki bu deiimi harici ipularyla birlikte fark ederek ilk kez tanmlayan kii Dr. Milton Erickson olmutur. Erickson buna "yz yanallamas" adn vermitir. Sava gre, herh